كه تراز بالايى از تكامل عقل انسان را تشكيل مىدهد ، در قرآن تجسم پيدا مىكند و اسمى از اسماء حسناى خدا را به ياد ما مىآورد ، سپس از آن اسم به تدريج فرود مىآيد و به نمودهاى گوناگونى مىرسد كه آن اسم كريم در عالم طبيعت ( آفاق ) و عالم انسان ( انفس ) ، در زمان حاضر انسان يا در گذشته و آينده ، تجلّى پيدا مىكند ، تا به نور خدا امواج پرتوهاى انديشهء او از بعضى از نمودهاى آفرينش به نامهاى آفريننده صعود پيدا كند ، و از آسمان پروردگار به ديگر ظواهر و نمودها نازل شود ، / 125 و از گذشتهء بشريت به زمان حاضر و آيندهء آن برسد ، و بدين گونه آفاق شناخت او گسترش يابد ، و بينش فهم او در اعماق غيب فرو رود و به جستجو بپردازد ، و عقل او در درجات يقين بالا رود ، و نفس وى به نور ايمان پاكيزه شود ، و خدا او را به نور درخشان خود رهبرى كند ، و همچون پروردگار قوى و عزيز خويش قوى و عزيز شود ، و به همان گونه كه پروردگارش حكيم و خبير است حكيم و خبير شود ، كه اين همه از معرفت و شناخت نامهاى نيكوى خدا ( اسماء اللَّه الحسنى ) به دست مىآيد .
بسا هست كه روش قرآنى به صورتى معكوس آنچه گذشت عمل مىكند ، پس به بيان نمودى در آفاق جهان يا اعماق نفس يا ابعاد تاريخ مىپردازد ، و سپس نامى از نامهاى نيكوى خدا را ياد مىكند ، و خاتمههاى آيات قرآنى همچون :
وَ اللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ
،
اللَّهَ لَهُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ
،
إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ
و . . . ، اگر در آنها تدبر كنيم بسيار مفيد است ، بدان جهت كه پروردگار ما را به نمودى اشاره مىكند و سپس ميان آن و نامى از نامهاى حسنى ارتباط برقرار مىسازد ، پس چون آن را خوب بفهميم ، از تجلّيات آن در ديگر نمودها آگاه خواهيم شد .
در آن جا كه سياق در آيهء دوم از آن ياد مىكند كه اين كتاب فرو فرستاده شدهء از سوى خدا است ، و خدا عزيز حكيم است ، در آيهء سوم از بعضى از تجليات عزت و حكمت بحث مىكند و مىگويد :
ما خَلَقْنَا السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَقِّ وَ أَجَلٍ مُسَمًّى
آسمانها و زمين و آنچه را كه ميان آنها است ، جز به حق و اجل و مدت سرآمدنى نامبرده و تعيين شده نيافريديم . »