سؤال : چرا قرآن با كتابهاى بشرى نبايد مقايسه شود ؟ چرا ميان آنها مسافتى نامحدود وجود دارد ؟
/ 124 جواب : براى آن كه از جانب خدا نازل شده است ، و خدا عزيز حكيم است ، و به عزت و قدرت خود پيروى از كتاب را بر انسان و بر طبيعت واجب مىسازد ، و به حكمت خود آن را كتاب هدايت و بصيرت قرار مىدهد ، و منبع توجيهى براى انسان به سوى حق است و به سوى آنچه صلاح وى در آن است .
[ 3 ] و در آياتى كه پس از اين خواهد آمد ، قرآن حكيم با ما از تجليات دو اسم عزّت و حكمت در جهان ، و از نمودهاى صاحب دلالت آشكارى بر عزّت و حكمت ربّ سخن مىگويد ، و لازم است كه ما اين تجليات و نمودها را خوب بفهميم ، چرا كه فهم ما از آفرينش و آفريدگان در پيرامون خودمان هنگامى فهم ژرف خواهد بود كه فهمى همه جانبه بوده باشد ، و به همين سبب ناگزير بايد - مثلا - از رابطهء موجود ميان ارتفاع ماه و نزول آن با جزر و مد در دريا آگاه باشيم ، به همان گونه كه شايسته است از ارتباط ميان خورشيد و كنش و واكنشهاى شيميايى كه بر اثر آن در برگهاى درختان توليد مىشود آگاهى داشته باشيم ، كه كاينات حقايقى وابستهء به يكديگرند و نزديكترين آنها با دورترين آنها با يكديگر پيوستگيهايى دارند ، و كوچك و بزرگ و نزديك و دور از اين لحاظ برابر با يكديگرند ، و همهء آنها در يكديگر عمل و تأثير طرفين دارند و پروردگار ما حكم واحد و نظام ثابتى را در آنها به جريان مىاندازد . و فهميدن قوانين ثابتى كه در ميان آفريدهها حكمفرما است ، جز از طريق فهم اين تأثير و تأثّر متقابل ميسر نمىشود ، و قانونى كه بر اساس آن حركت كهكشانهاى بسيار بزرگ در فضا صورت پذير مىشود ، همان قانون است كه بر وفق آن اجزاء بسيار خرد يك ذره به حركت خود ادامه مىدهند . و اين عمل و پيوستگى طرفين و پيروى از سنتهاى واحد ما را به حقيقتى بزرگ رهنمون مىشود ، و آن اين كه : پروردگار عزيز حكيم ما آفرينندهء همه آنها و مدبّر آنها است .
چنان مىنمايد كه برنامهء قرآن براى رشد دادن به اين فهم فراگير كاينات
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 117
مساهمون: احمد آرام
ص١١٧