تداوم بر طاعات با انگيزههاى الهى و توجه به اين مرتبه از ظهور توحيد افعالى ، قابليت پيدا مىكند كه خداى متعال با محبت عميقتر به او و با تجلى به مقام عزتش براى او ، مرتبهى بالاترى از توحيد اسماء و صفاتى را برايش ظهور دهد ، تا با شهود قلبى ، بيابد كه هر صفت كمالى را كه تاكنون به خود و موجودات نسبت مىداده است ، مالك حقيقى آنها خداوند است كه از طريق آنها ظهور مىكند ، چنان كه حضرت حق تبارك و تعالى به رسولش - صلىالله عليه وآله - در معراج مىفرمايد : و بندهاى از بندگانم به چيزى محبوبتر نزد من از آنچه بر او واجب گردانيدم نزديكى نمىجويد ، و او همواره با كارهاى زيادى ( نوافل ) به من تقرب و نزديكى مىجويد تا اين كه او را دوست خواهم داشت و هنگامى كه او را دوست داشتم ، شنوايى او مىشوم كه با آن فعاليت مىكند . « 1 » و پس از اين كه سالك بندگى را با مراقبهى كامل و با توجه به اين حقايقى كه كشف شد ادامه داد ، ظرف وجودش كاملًا آماده مىشود كه حضرت حق تبارك و تعالى با تجلى كامل به مقام عزتش ، حقيقت وجود عبد را تحول ذاتى داده و نگاه استقلالگونه به خويش و ذات موجودات را از او زايل داده و بيابد كه هستى مطلق حقيقى ، تنها براى ذات اقدس الهى است كه موجودات فقط ظهورى از او هستند و چيزى غير از او ظهور بىحد او نيستند و اين حقيقت را مىيابد كه : « كل شيء هالك الا وجهه » ، « 2 » ( هر چيزى جز وجه الهى نابود است ) و نيز اين حقيقت را كه به پيامبراكرم - صلىالله عليه وآله - خطاب شده مىيابد : « قل ان صلاتي و
نسكي و
هامش
( 1 ) - اصول كافى ، ج 2 ، ص 352 ، روايت 7 و 8 .
( 2 ) - سوره قصص ، آيه 88 .