اميرمؤمنان ؟ حضرت فرمود : اين كه بدانى خدا با تو است هرجا باشى . عرض كرد : به مساكين اطعام كنم ؟ فرمود : خير ، چون به غير پروردگارت سوگند ياد كردى . « 1 » حضرت على - عليه السلام - به اينمرد در بازار ، اين حقيقت توحيدى را بيان مىفرمايد و امامصادق - عليه السلام - نيز به ابوبصير كه از شاگردان مخصوصاش مىباشد حقيقت ديگرى را بيان مىفرمايد : سئوال كرد : آيا مؤمنان خدا را در قيامت مىبينند ؟ حضرت فرمود : بلى و قبل از قيامت او را ديدهاند ، عرض مىكند : چه وقت ؟ حضرت مىفرمايد : هنگامى كه به ايشان فرمود : آيا پروردگارتان نيستم ؟ سپس حضرت مدتى ساكت شدند و فرمودند : به راستى مؤمنين ، خدا را در دنيا قبل از روز قيامت مىبينند ، آيا او را در اينوقت نمىبينى ؟ با اين كه ابوبصير نابينا بود ، سپس فرمود : مقصود ديدن با قلب است نه ديدن با چشم ، « 2 » و امامباقر - عليه السلام - در جواب سئوال يكى از خوارج كه : چه چيزى را بندگى مىكنى ؟ فرمود : خدا را ، سئوال كرد : آيا او را ديدهاى ؟ حضرت فرمود : چشمها به طور آشكار او را نمىبينند و لكن دلها با حقايق ايمان او را مىبينند ، « 3 » و هنگامى كه كسى از حضرت على - عليه السلام - سئوال مىكند : آيا پروردگارت را هنگام بندگى ديدهاى ؟ حضرت مىفرمايند : خدايى را كه نديده باشم بندگى نمىكنم ، و كيفيت ديدن را همانگونه بيان فرمود . « 4 »
از اين بيانات روشن مىشود كه ديدن قلبى خداوند متعال مراتبى دارد ، اول ناآگاهانه و يا نيمهآگاهانه كه به طور فطرى براى همهى انسانها ثابت
هامش
( 1 ) - توحيد صدوق ، ص 184 ، روايت 21 .
( 2 ) - همان ، ص 117 ، روايت 20 .
( 3 ) - همان ، ص 108 ، روايت 5 .
( 4 ) - همان ، ص 109 ، روايت 6 و ص 403 ، روايت 1 و ص 308 ، روايت 2 .