از اين روايت طولانى استفاده مىشود كه معرفت حقيقى خداوند از خودش به خودش مىباشد كه در پرتو آن ، شناخت حقيقى خويش و ساير موجودات نيز محقق مىشود ، چنان كه على - عليه السلام - مىفرمايد :
« اعرفوا الله بالله » « 1 » ،
( خدا را با خدا بشناسيد ) و امامسجاد - عليه السلام - نيز به خداوند عرض كرد :
« بك عرفتك و انت دللتني عليك » « 2 » ،
( تو را با تو شناختم و تو مرا بر خودت راهنمايى كردى ) .
مراتب معرفتى انسانها در قرآن
قرآنكريم در رابطه با ابزار شناخت انسان و هدف از ايجاد آنها در وجود او و كيفيت ورودش در اين عالم مىفرمايد : « والله اخرجكم من بطون امهاتكم لاتعلمون شيئاً و جعل لكم السمع و الابصار و الافئده لعلكم تشكرون » « 3 » ، ( و خدا شما را از شكم مادرانتان بيرون آورد در حالى كه چيزى را نمىدانيد و براى شما گوش و چشمها و دلها قرار داد شايد شكرگذار باشيد ) . و نسبت به كسانى كه اين ابزار را به كار نبسته يا به طور صحيح به كار نبندند و يا به مقتضاى درك صحيح حركت نكنند ، مىفرمايد : « ولقد ذرأنا لجهنم كثيراً من الجن و الانس لهم قلوب لايفقهون بها و لهم اعين لايبصرون بها و لهم آذان لايسمعون بها اولئك كالانعام بل هم اضل اولئك هم الغافلون » « 4 » ، ( و به تحقيق گروه بسيارى از جن و انس را براى دوزخ
هامش
( 1 ) - توحيد صدوق ، ص 285 ، روايت 3 .
( 2 ) - اقبالالاعمال ، ص 67 .
( 3 ) - سوره نحل ، آيه 78 .
( 4 ) - سوره اعراف ، آيه 179 .