سوم - تيمّم
الف - موجبات تيمّم
با تأمل وانديشيدن در آيه 43 سوره نساء ، و آيه 6 سوره مائده كه درباره وضو ، غسل وتيممنازل شدهاند ( و در آغاز اين فصل آنها را ذكر كرديم ) درمىيابيم كه معيار جوازطهارت با خاك ، به جاى آب ، وجود حرج در پيدا كردن آب يا استفاده از آن است ، به جهت مرضى كه آببراى آن ضرر داشته باشد ، يا سفرى كه پيدا كردن آب در آن دشوار باشد ، يا به جهت تنگىوقت . فقها وجود مانع شرعى از طهارت با آب را نيز از همين قسم دانستهاند مانند اينكهاستفاده از آب موجب تجاوز به حق ديگران باشد يا باعث استفاده از ظرف طلا و نقره شود .
در سطور ذيل ، مسائل اين بحث را شرح مىدهيم :
1 - اگر علىرغم اينكه جستجو كرده است ، آب كافى براى طهارت ( وضو ياغسل ) نيابد ، هرچند به كمترين مقدارى كه براى طهارت كفايت كند ، واجب است بهخاك تيمّم كند . البته همين كه اطمينان پيدا كند كه آب نيست كافى است چه خودش شخصاًجستجو كرده باشد يانايبش يا اينكه دو عادل يا حتى يك نفر عادل شهادت بدهد ، و فرق ندارد كه قبل از رسيدنوقت نماز جستجو كرده باشد يا بعداز آن در صورتى كه اوضاع واحوال به همان صورتى كه قبلاز نمازبود باقى مانده باشد . اما اگر يك بار جستجو كرده ونيافته ولى بعد باران باريده و احتمال مىدهدكه هم اكنون آبى بيابد ، در اين صورت بايد مجدداً جستجو كند چه قبل از وقت نماز يا در وقتآن باشد .
لازم است قبل از مأيوس شدن از دسترسى به آب يا تنگى وقت ، مبادرت به تيمّم نكند واگربا تيمّم نماز بخواند ، نمازش صحيح است ان شاء اللَّه . از بين بردن آب طهارت جايز نيست چهقبل از وقت فريضه يا بعد از آن و همچنين بنابر احتياط ، باطل كردن وضو هم جايز نيست . ولى اگر بداند كه نمىتواند غسل جنابت انجام دهد در عين حال شدت شهوت جنسى ، او را بهانجام آميزش جنسى با همسرش بكشاند ، اشكالى بر او نيست و براى نماز بايد تيمّم كند .
اگر آب را تلف نمايد يا اينكه جستجو نكند تا اينكه وقت تنگ شود يا اينكه در سرما ، آب را براى غسل كردن گرم نكند ، اشتباه كرده است و بر اوست كه براى نماز تيمّم كند وان شاءاللَّه