گفتم : نه . گفت : آيا كسى را ديدهاى كه به خدا توكّل كند و خدا كفايتش نكند ؟ گفتم : نه . گفت : آيا كسى را ديدهاى كه از خدا بخواهد و خداعطايش نكند ؟ گفتم : نه . سپس از نظرم پنهان شد . »
بين بيم و اميد
تلاش و كوشش دائمى و بىوقفه از ويژگيهاى يك انسان با ايمان است ، زيرا او نه در اثر زياده روى در خشيت از خداوند ، مأيوسمىگردد ، و نه در اثر زياده روى در اميدوارى و آرزوى رحمت خداوندى ، از عمل خير و كار نيك باز مىماند ، بلكه او هميشه بينترس و اميد ( خوف و رجاء ) بوده و در هر حالت خدايش را مىخواند ، پس اگر رحمت خدا را ببيند به لطف كرم او چشمطمع مىدوزد ، و اگر اشتباهات و لغزشهاى خود را بنگرد ، در ترس ووحشت فرومىرود ، و از همين رو بر مؤمن است كه هميشه بادقّت فراوان ، مراقب خود باشد تا نه اميد او بر خوفش غالب شود و نه خوفش بر اميدش . و پيشوايان دينعليهم السلام نيز ما را چنين تربيتنمودهاند :
1 - حرث بن مغيره يا پدرش مىگويد : به حضرت صادقعليه السلام گفتم : در وصيّت لقمانبه فرزندش چه بوده است ؟ فرمود :
« كان فيها الأعاجيب ، وكان أعجب ما كان فيها أن قال لابنه : خف اللَّه خيفة لو جئته ببرّ الثقلين لعذّبك ، وارج اللَّه رجاءً لو جئته بذنوب الثقلينلرحمك » .
« در وصيّت لقمان ، چيزهاى عجيب زيادى وجود داشت ، و عجيبترين آنها اين بود كهبه فرزندش گفت :
از خدا بترس آنچنان ترسى كه اگر نيكى انس و جن را بياورى باز خدا ترا عذاب كند ، و به خدا اميدوار باش آنچنان اميدى كه اگر گناهانانس و جن را مرتكب شوى باز خدا تو را مورد بخشش ومهربانى قرار دهد . »
سپس امام صادقعليه السلام فرمود :
« كان أبي يقول : ليس من عبدٍ مؤمن إلّا وفي قلبه نوران : نور خيفة ، ونور رجاء ، لو وزن هذا لم يزد على هذا ولو وزن هذا لم يزد على هذا
» « 1 » .
« پدرم مىفرمود : هيچ بنده مؤمنى نيست مگر اينكه در دل او دو نور وجود دارد : نور خوف و نور رجاء ، اگر اين اندازهگيرى شودبر آن افزايش پيدا نمىكند و اگر آن اندازهگيرى شود بر اين افزايش نمىيابد . »
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ، ج 11 ، باب 13 ، ص 169 ، حديث 1 .