عقاب است . او بر همه مسلمانان رحم مىكند چنان كه برخود رحم مىكند ، و از سخن ( بيهوده ) دورى مىكند چنان كه از مردارى كه گندش شدّت يافته باشد دورى مىجويد . و از كالاىدنيا و زينت آن اجتناب مىكند چنان كه از آتش . و آرزويش را چنان كوتاه مىكند گويا اجلش پيش چشمش باشد . گفتم : اى جبرئيل ! تفسيراخلاص چيست ؟ گفت : مخلص كسى است كه از مردم سؤال نكند تا ( آنچه را كه مىخواهد ) پيدا كند و چون پيدا كرد به آن راضىمىشود ، و چون چيزى در نزد او اضافه آمد ، در راه خدا عطا مىكند . پس اگر از مردم درخواست نكرد همانا كه به عبوديت خدا اقرار كردهاست ، و چون يافت و راضى شد پس او از خدا راضى شده است وخداوند هم از او راضى خواهد بود ، و چون در راه خدا ببخشد او به حدّوثوق و اعتماد به پروردگارش رسيده است . گفتم : پس تفسير يقين چيست ؟ جبرئيل گفت : مؤمن عمل مىكند براى خدا مانند آنكه خدا رامىبيند پس اگر او خدا را نمىبيند خدا او را مىبيند ، و يقين كند كه آنچه به او رسيده ، نمىتوانست خطا كند و به او نرسد ، و آنچه به اونرسيده نمىتوانست به او برسد . اينها همگى شاخههاى توكّل و نردبان زهد وپارسائى است . »
3 - امام صادقعليه السلام فرمود :
« كان أمير المؤمنينعليه السلام يقول : نبّه بالفكر قلبك ، وجاف عن الليل جنبك ، واتّق اللَّه ربّك
» « 1 » .
« حضرت علىعليه السلام مىفرمود : قلبت را با تفكّر آگاه گردان ، شبها به عبادت خداوند بپرداز و تقواى خداوند و پروردگارت را پيشهكن . »
4 - حسن صيقل گفت : از حضرت صادقعليه السلام پرسيدم درباره حديثى كه مردم روايت مىكنند كه « يك ساعت انديشيدن بهتراز يك شب عبادت كردن است » و گفتم : چگونه انديشه كند ؟ فرمود :
« يمرّ بالخربة أو بالدار فيقول : أين ساكنوك ؟ أين بانوك ؟ ما لك لا تتكلّمين
» « 2 » .
« به خرابهها و خانهها گذر مىكند و مىگويد : كجايند ساكنان تو و كجايند بانيان تو ؟ چرا سخن نمىگوئيد ؟ »
5 - هارون الرشيد به امام ابوالحسن موسى بن جعفرعليه السلام نوشت : مرا اندرز بده و خلاصه بگو . امامعليه السلام به او نوشت :
« ما من شيء تراه عينك إلّا وفيه موعظة
» « 3 » .
« هيچ چيزى نيست كه چشمت آن را ببيند مگر در آن موعظه و اندرزى نهفته است . »
6 - مردى خدمت امام صادقعليه السلام آمد و گفت : اى پسر رسول خدا ! از مكارم اخلاق براى من
هامش
( 1 ) وسائل الشيعه ، ج 11 ، باب 5 ، ص 153 ، حديث 1 .
( 2 ) همان ، حديث 2 .
( 3 ) همان ، ص 154 ، حديث 6 .