9 - اگر در ميان صفوف دشمن ، از زنان ، پيرمردان و كودكان به عنوان جنگجو استفاده شود ، از كشتن آنان جلوگيرى نمىشود .
10 - فقها گفتهاند : مثله كردن دشمن مانند بريدن بينى و گوش جايز نيست .
11 - به كار بردن فريب و نيرنگ در جنگ جايز است مثل اينكه در سخن يا عمل چيزى اظهار شود كه دشمن را گمراه كند و چيزىرا بر خلاف واقع نشان دهد تا به طور غافلگيرانه او را مورد حمله قرار دهد .
پيمانها و ميثاقها
وفاى به عهد و پيمان مخصوصاً عهدى كه خداوند در آن گواه قرار داده شده است ، يك تكليف ومسؤوليّت شرعى است . خداوندسبحان مىفرمايد :
وَلَا تَقْرَبُوا مَالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَأَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كَانَمَسْؤولًا « 1 » .
« و به مال يتيم ، جز به بهترين راه نزديك نشويد ، تا به سر حدّ بلوغ برسد . و به عهد ( خود ) وفا كنيد كه از عهد سؤالمىشود . »
وَأَوْفُوا بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَاهَدتُّمْ وَلَا تَنقُضُوا الْأَيْمَانَ بَعْدَ تَوْكِيدِهَا وَقَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَيْكُمْ كَفِيلًا إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَاتَفْعَلُونَ « 2 » .
« و هنگاميكه با خدا عهد بستيد ، به عهد او وفا كنيد ، و سوگندها را بعداز محكم ساختن نشكنيد ، در حالى كه خدا را كفيل و ضامنبر سوگند خود قرار دادهايد . به يقين خداوند از آنچه انجام مىدهيد ، آگاه است . »
ميثاقها و پيمانهاى نظامى هم يكنوع عهد واجبالوفاء ولازمالاجراء است . خداوند متعال مىفرمايد :
إِلَّا الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ ثُمَّ لَمْ يَنقُصُوكُمْ شَيْئاً وَلَمْ يُظَاهِرُوا عَلَيْكُمْ أَحَداً فَأَتِمُّوا إِلَيْهِمْ عَهْدَهُمْ إِلَىمُدَّتِهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَّقِينَ « 3 » .
« مگر كسانى از مشركان كه با آنها عهد بستهايد و چيزى از آن را در حق شما فروگذار نكردند ، واحدى را بر ضدّ شما تقويتننمودند ، پيمان آنها را تا پايان مدّتشان محترم بشمريد ، زيرا خداوند پرهيزكاران را دوست دارد . »
بدينسان در موارد ذيل ، وفا و اجراى عهد و پيمان ، واجب و لازم است :
هامش
( 1 ) سوره اسراء ، آيه 34 .
( 2 ) سوره نحل ، آيه 91 .
( 3 ) سوره توبه ، آيه 4 .