سال مالى و مؤنه :
1 - خمس بهرهها و درآمدها پس از كسر مخارج زندگى واجب است ، و چون بسيارى از مردم به ويژه كشاورزان در كشورهاى ما ، اقتصاد خود را بر حسب سال تنظيم مىكنند لذا مخارج ، بهطور سالانه محاسبه مىگردد مگر در موارد استثنايى ، كه در آينده انشاء اللَّهبه آن مىپردازيم .
2 - آغاز سال مالى كه انسان براى مخارج خود برمىگزيند مربوط به وضعيت وى مىباشد ولى هر زمان كه سود بدست آمد ، پس ازكسر مخارج ، خمس واجب مىگردد . پس شايسته آن است ، از روزى كه سود بدست آورد ، آغاز سال مالى خود را حساب كند و نيزمىتواند آغاز سال خود را جلو يا عقب بياندازد ولى اگر سال خود را به عقب بكشاند ، بايد خمس فاصله زمانى ، از هنگام بدستآوردن سود تا روز آغاز سال را محاسبه كند و پس از كسر مخارج ، خمس سود بدست آمده را بپردازد .
3 - كسانى كه زندگى آنان با كشاورزى فصلى ارتباط دارد و مخارج خود را هر سه ماه يك بار تنظيم مىكنند ، مىتوانند خمس خود راهر سه ماهه محاسبه كنند وبپردازند ، يا كسانى كه زمينهاى كشاورزى آنان هر دو يا سه سال يك بار محصول مىدهد ، مىتوانند زندگىخود را بر حسب فصل كشاورزى تنظيم كنند ، مشروط بر اينكه درآمد ديگرى نداشته باشند . معيار در اين زمينه نوع ساختار اقتصادىآنان از لحاظ درآمد و مخارج است ، پس هزينههاى زندگى بر اساس اين معيار طبق شرايط ويژه هر شخص يا عرف شهر ، تنظيممىشود .
4 - از همين رو برخى هزينهها گاهى چند سال طول مىكشد مانند : خريد خانه مسكونى يا هزينه ازدواج و حجّ در بعضىكشورها ، كه انباشتن هزينهها طى ساليان ، ضرورت پيدا مىكند ، دراين صورت اقوى آن است كه هزينهها از مؤنه و مخارج حسابشود ، اگر چه احوط آن است كه با ولى خُمس مصالحه شود .
5 - چنين پيداست كه تمامى اقسام خمس حقى است واجب در مال مكلّف ، بنابراين وى مخيّر است ميان اينكه خمس را از عينمال پرداخت كند يا از قيمت آن ، و مىتواند در عين مال قبل از پرداخت خمس آن تصرّف كند مشروط بر اينكه در نيّت داشته باشدخمس را از قيمت آن پرداخت كند .
6 - اگر مال را تلف كند بعد از اينكه خمس به آن تعلّق گرفته باشد ، ضامن خمس مال مىباشد ، امّا اگر با آن مال تجارت نمايد ، بعضى از فقها معتقدند كه اين اقدام عقد فضولى حساب مىگردد كه صحيح بودن آن احتياج به اجازه ولىّ خمس دارد و اين به احتياطنزديكتر