8 - در ساقط شدن قضا از زن حائض ، يا در حال نفاس و يا شخص ديوانه فرقى نيست كه اين حالات به طور قهرى و غير اختيارىعارض شود يا نشأت يافته از فعل اختيارى خود انسان باشد ( مثل اينكه زن براى جلو انداختن عادت خود يا سقط جنين از دارواستفاده كند ) و همچنين است اگر حالت بيهوشى به طور اختيارى براى انسان پيش آيد اگرچه دراين مورد بنابر احتياط واجببايد قضا كند مخصوصاً در صورتى كه بيهوشى اختيارى از روى ارتكاب معصيت خداوند هم باشد ( مثل كسى كه با تزريق موادمخدّر خود را در طول وقت نماز ، بيهوش گرداند . )
9 - بر كسى كه شراب نوشيده يا مواد مخدّر استعمال كرده ، چه به حالت تخدير و مست كنندگى آنها علم داشته باشد يا نه ، و چهاز روى اختيار و معصيت خداوند بوده يا از روى ضرورت يا اجبار ، واجب است نماز را قضا كند .
10 - فاقد طهورين ( يعنى كسى كه براى وضو يا تيمّم ، آب و خاك نيافته است ) ، بنابر اظهر نماز او بدون طهارت كافىاست و قضا بر او واجب نيست اگرچه بنابر احتياط مستحب بايد قضا كند .
11 - قضاى نمازهاى واجب غير يوميّهاى كه در وقتش بجا نياورده است ، واجب است مگر نماز عيدين ( در صورتوجوب ) و بعضى از موارد نماز آيات ( در آينده درباره آن سخن گفته مىشود ) و همچنين نماز مستحبّى كه انجام آن رادر وقت معيّنى نذر كرده است ، اگر در آن وقت بجا نياورده باشد واجب است قضاى آن را بجا آورد .
12 - قضاى نمازهاى واجب را در هر ساعت از شب و روز و در سفر و حضر مىتوان انجام داد . قضاى نمازى كه در سفر فوت شده ، شكسته و قضاى نمازى كه در حضر فوت شده تمام خوانده مىشود چه قضا را در هنگام مسافرت بجا آورد يا در هنگام اقامت در وطن .
13 - اگر نماز فوت شود در حالى كه شخص در اوّل وقت آن نماز حاضر بوده و در آخر آن مسافر يا برعكس ، اقوى آن است كه آنچهدر آخر وقت در حين فوت نماز بر او واجب بوده ، همان رابجا آورد . و احوط آن است كه در قضا بين قصر و تمام جمع كند .
14 - در قضاى نمازهاى غير يوميّه ، مراعات ترتيب لازم نيست ، نه بين آنها و نمازهاى يوميّه فوت شده و نه بين خود آنها . پساگر يك نماز يوميّه و يك نماز كسوف از او فوت شود يا يك نماز آيات كسوف و يك نماز آيات زلزله ، مىتواند قضاى هر كدام را كهبخواهد جلوتر بجا آورد .
15 - امّا نسبت به نمازهاى يوميّه هم اقوى اين است كه در قضاى آنها ترتيب لازم نيست مگر بين دو نمازى كه در يك وقت بينآنها ، ترتيب ، واجب است مثل ظهر و عصر يا مغرب و عشا كه باهم فوت شده باشد . پس اگر نمازهاى پنجگانه به طور غير مرتّب ازچند روز فوت شده باشد كافى است كه قضاى آنها را به هر شكل وترتيبى كه بخواهد بجا آورد .
احكام عبادات (فارسى) — صفحة 372
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٣٧٢