حالت اضطرارى ديگر كه هيچ فرصتو مجالى براى نماز خواندن به شيوه عادى ، باقى نمىگذارد نه به صورت تمام و نه شكسته .
2 - و چون نماز در هيچ حالى ترك نمىشود ، بر مسلمان واجب است كه دراين حالات به هر ترتيب ممكن نماز را بجا آورد : نشسته يا ايستاده يا خوابيده يا پياده يا سواره ، رو به قبله يا به غير قبله و لازم است كه همه اجزا و شرايط را به قدر توان انجام دهد و آنچه را نمىتواند ، جايگزين آن را بجا آورد . به عنوان مثال اگر نمىتواند ركوع و سجود انجام دهد ، با سر اشاره كند و اگر نمىتواند ، باچشم اشاره كند و اگر قدرت هيچ چيز نداشته باشد ، با تسبيح گفتن ، نماز را بجا آورد يعنى بجاى هر ركعت نماز « سبحان اللَّهوالحمد للَّه ولا إله إلّا اللَّه واللَّه اكبر » بگويد و ركوع و سجده ساقط است و سعى كند تكبيرةالاحرام را اگر امكان دارد رو به قبلهبگويد .
اگر نماز را با هر كيفيّتى كه براى او ميسّر است بجا بياورد ، ان شاء اللَّه صحيح است ، نه اعاده دارد و نه قضا .
اين مسأله فروعى دارد كه در سطور ذيل بيان مىشود :
اوّل - اگر از دور چيزى را ببيند و آن را دشمن يا دزد يا حيوان درنده گمان كند و به حسب ظاهر مطمئن هم شود ، پس نماز راشكسته و به صورت نماز خوف بخواند ولى بعد آشكار شود كه اشتباه كرده است ، نمازش صحيح بوده و اعاده ندارد .
دوّم - اگر احتمال دهد كه ممكن است قبلاز فوت وقت نماز ، عذر او بر طرف شود ، بنابر احوط - در حالات خوف و مطارده - نمازرا به تأخير بيندازد تا اينكه وقت تنگ شود .
سوم - كسانى كه دچار حالات اضطرارى مىشوند كه به آنها اجازه نمىدهد نماز را به شيوه معمولى و عادى بجا بياورند ، اگر درخوف و سفر هستند ، بايد نماز را از نظر كمّيّت ( تعداد ركعات ) و كيفيّت ( شرايط و اجزاء ) شكسته بخوانند و اگر در خوف و سفر نيستند تنها از نظر كيفيّت شكسته بخوانند . مثالهاى آن از اين قبيل است :
1 - كسى كه در ميان دريا و به انتظار نجات با امواج آب دست و پنجه نرم مىكند .
2 - كوهنوردى كه سقوط كرده و معلّق در ميان زمين و آسمان در انتظار نجات دهنده است .
3 - چتربازى كه چترش به جاى بلندى بند آمده و معلّق در هواست .
4 - زندانىاى كه در سلول كوچك و تنگى بسر مىبرد كه هميشه ايستاده است يا نشسته يا خوابيده و براى وضعيّت ديگرى وسعتندارد و همچنين است كسى كه براى مدّت طولانى در زندانهاى طاغوتها به صندلى شكنجه يا ستون بسته مىشود .
چهارم - اگر نماز مطارده را به شيوه غير معمولى شروع كند و در بين نماز عامل ضرورت واضطرار رفع شود ، نماز را به شيوهمعمولى تكميل كند ، و اگر برعكس به شيوه عادى شروع
احكام عبادات (فارسى) — صفحة 370
مساهمون: السيد محمد تقي المدرسي
ص٣٧٠