- : بسم اللَّه وباللَّه اللّهمّ صلِّ على محمّد وآله .
سپس سر از سجده بردارد و يك بار ديگر نيز مانند بار اوّل سجده كند ، سپس بنشيند و بنابر اقوى اگر سجده سهو به خاطر فراموشكردن تشهّد بوده ، تشهّد بگويد و اگر سبب ديگر داشته هم بنابر احوط تشهّد بگويد ، سپس بنابر احوط با يكى از دو عبارت سلام ، سلام بدهد .
قضاى سجده و تشهّد فراموش شده
قبلًا گفتيم كه اگر يك سجده را فراموش كند و به ياد نياورد مگر در حينيا پس از ركوع ركعت بعدى ، واجب است بعداز اتمامنماز سجده فراموش شده را قضا كند و بنابر احوط دو سجده سهو نيز بجا آورد .
امّا اگر تشهّد را به طور كامل يا قسمتى از عبارات آن را فراموش كند ، طبق تفصيل ذيل عمل شود :
الف - اگر فراموش شده ، تشهّد اوّل باشد ، لازم است كه دو سجده سهو بعداز نماز بجا آورد وتشهّدى كه در سجده سهو مىخواند ، از تشهّد فراموش شده كفايت مىكند . از باب احتياط همين حكم در صورتى كه قسمتى از تشهّد اوّل را فراموش كرده باشد نيز جارىاست .
ب - و اگر فراموش شده تشهد آخر باشد و بعداز سلام متوجّه شود ، بايد تشهّد را بخواند و سلام دهد و سپس از جهت سلام بىجا ، سجده سهو بجا آورد .
تشهّد اوّل يا قسمتى از آن نيز اگر فراموش شود ، بنابر احتياط مستحب قضا شود .
مسائلى چند :
اين مسأله فروعى دارد كه ذيلًا بيان مىشود :
1 - همه شرايطى كه در نماز لازم است از قبيل طهارت و ستر عورت و قبله وغيره ( كه در باب مقدّمات نماز ذكر شد ) در قضاى اجزاى فراموش شده نيز لازم است .
2 - در قضاى سجده فراموش شده ، واجب است ذكر واجب گفته شود و در قضاى تشهّد فراموش شده هم واجب است هر دو شهادتو صلوات بر پيامبر و آل اوعليهم السلام گفته شود .
3 - بنابر احوط ، واجب است قضاى اجزاى فراموش شده فوراً انجام شود و از تعقيبات نماز بهتأخير نيفتد و بنابر احوط جايزنيست بين نماز و بين قضاى اجزاى فراموش شده ، با يكى از مبطلات نماز ، فاصله ايجاد شود امّا فاصله با دعا و ذكر و فاصله اندكى كه در نماز اشكال ندارد بنابر اقوى جايز است اگرچه احوط ترك آن مىباشد .
4 - اگر بعداز نماز و قبلاز بجا آوردن قضاى جزء فراموش شده ، كارى را انجام دهد كه در