دوم - نيّت
نيّت واخلاص در كتاب وسنّت
قرآن كريم :
1 - ( قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَى شَاكِلَتِهِ فَرَبُّكُمْ أَعْلَمُ بِمَنْ هُوَ أَهْدَى سَبِيلًا « 1 »
« بگو : هركس طبق نيّت خود عمل مىكند ، و پروردگارتان كسانى را كه راهشان نيكوتر است ، بهتر مىشناسد . »
كردار مردمان گاهى در ظاهر ، متشابه و مثل هم مىباشد ، اما تفاوت واختلاف در قصد و نيت است كه كردارها را متناقضومتعارض مىگرداند . به عنوان مثال نماز اگر توسط شخص مخلص وبانيت پاك گزارده شود ، معراج مؤمن ووسيله صعود او به سوىمقام ربوبى خواهد بود ، اما اگر توسط شخص ريا كار انجام شود ، و بال او خواهد شد . پس آنگونه كه در روايات مفسّر اين آيه آمدهاست ، « شاكله » به معناى نيت است يعنى هر شخص طبق نيت خود عمل مىكند و چون خداوند داناتر به نيّتها ومقاصدواهداف اشخاص مىباشد ، پس او كسانى را كه راهشان نيكوتر است و در مسير هدايت گام برمى دارند ، بهتر مىشناسد .
2 - ( صِبْغَةَ اللَّهِ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً وَنَحْنُ لَهُ عَابِدُونَ « 2 »
« رنگ خدايى ( بپذيريد ؛ رنگ ايمان وتوحيد واسلام ) و چه رنگى از رنگ خدايى بهتر است ؟ و ما تنها او را عبادتمىكنيم . »
عبادات شخص مؤمن بايد رنگ خدايى به خود بگيرد . رنگ خدايى ، ظاهر اعمال و آن بخش آشكار ومحسوس عبادت نيست ، زيرا ظاهر اعمال گاهى مانند هم است ، ولى آن نيت پنهان وهدفى كه در پشت عمل وعبادت ، نهفته است ، مىتواند به عمل ، رنگالهى ببخشد ، پس يك عمل در اثر اخلاص و قصد تقرب به حضرت حق وپيوستن به او و بريدن از ماسواى او ، الهى وخدايى مىشود . ولى گاهى هم ، به سبب نيت معكوس ، رنگ شيطانى مىيابد و به خاطر رياء ، شهرتطلبى وتظاهر براى مردم ، غير الهى مىشود .
3 - ( وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفاً وَطَمَعاً إِنَّ رَحْمَةَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَالْمُحْسِنِينَ « 3 »
« و در زمين پس از اصلاح آن فساد نكنيد ، واو رابا بيم واميد
هامش
( 1 ) سوره اسراء ، آيه 84 .
( 2 ) سوره بقره ، آيه 138 .
( 3 ) سوره اعراف ، آيه 56 .