نفس است ؟ يا چيزى است بزرگتر از آن ؟
به نظر من چنين مىرسد كه آن گرايش الوهيّت در نفس است ، چنان كه انسان مىپندارد با امكانات محدود ، و عمر كوتاه خود به درجهء خدايى برسد . و شايد ديگر خصلتهاى نكوهيده از اين احساس خطا كننده ناشى شود و با وجود آن كه انسان هرگز نمىتواند بدين ميل و گرايش تحقّق بخشد / 101 خود را براى آن به رنج مىافكند تا آن كه هلاك مىشود ، و بارزترين مثل براى اين گرايش فرعونان و گردنكشانى هستند كه بر سر رداى عظمت با خداوند منازعه مىكنند ، و بيگمان ابليس اين گرايش را هنگامى در نفس آدم ابو البشر افكند كه او را به طمع جاودانى بودن و ملك دايم انداخت .
كافران قريش و تمام كافران تاريخ و دوران معاصر وقتى حق را ردّ مىكنند از همين گرايش پيروى مىكنند ، زيرا تسليم آنان به حق بر آنها واجب مىسازد كه به ارزشها و قانونهاى حق و به كسى كه نمودار اين ارزشها و اجرا كنندهء اين قانونهاست و از رهبريهاى الهى است نيز تسليم شوند .
و براستى علم - هر علمى باشد - بر صاحب خود مسئوليّتى را واجب مىسازد و از اين رو علم دشوار و دشوارياب است ، زيرا تحمّل مسئوليّت امرى است عظيم ، و بدين سبب نفس بشرى گشودگى در برابر حقايق علم را ، جز به دشوارى بسيار ، رد مىكند .
براى آن كه از ريشه فساد در نفس كه همان كبر است رهايى يابيم ، بايد به خدا پناه بريم ، زيرا شيطان اغواگر و گمراه كنندهاى قهّار است و روشهاى مكر و فريب را به خوبى به كار مىبندد و مىداند از چه راهى به درون دل اين بشر شاده درآيد ، و اگر پناهجويى به خدا نباشد ، نفس در برابر وسوسهها و آرزوخواهيهاى او ناتوان مىشود .
«
فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ
- پس به خدا پناه بر كه او شنوا و بيناست . » پس او سخنان متكبران و مجادله كنندگان را مىشنود و كارهاى آنها را