نكردند .
[ 46 ] عذاب بدى كه خاندان فرعون را در ميان گرفت چه بود ؟ همه مىدانيم كه آنها در دريا غرق شدند ، و خداوند خانهها و داراييهايشان به ميراث به بنى اسراييل داد ، امّا روند آيه اينجا به عذابى ديگر سختتر از غرق شدن مىانجامد . چرا ؟
انسان برخى از هول و هراسهاى غرق شدن را مىشناسد ، بويژه وقتى شامل صدها هزار تن از مردم شود چنان كه بر سر فرعونيان آمد . امّا سياق آيه خاطر نشان مىكند كه اين هول و هراسها اگر با عذاب آخرت مقايسه شود ساده است . مگر نه آن كه مرگ بر هر كسى نوشته شده و مقدّر است ؟ و اسباب و موجبات آن هر چه باشد رنج و تلخيهاى آن لحظههايى است چند . امّا آتشى كه قرآن از آن بيم داده است عذابى است جاودانى . امّا وضع در عالم برزخ چنين است :
«
النَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْها غُدُوًّا وَ عَشِيًّا
- آتش ، هر صبح و شام بر آن عرضه شوند . » از اين آيه در مىيابيم كه روانهاى كافران را هر روز دو بار عرضهء آتش مىكنند : در آغاز روز و در پايان آن و شايد همان ديدن آتش خود عذابى بد محسوب مىشود ، زيرا لهيب و هرم آن بر ايشان مىتابد و از آن رنجهاى گوناگون مىبرند ، يا به درون آتش مىبرندشان تا مستقيما در آن عذاب بكشند .
و در حديث از امام صادق - عليه السلام - در تفسير اين آيه آمده است كه :
نخست دربارهء تفسير اين آيه از مردم پرسيد و گفت : مردم ( در اين باره ) چه مىگويند ؟ راوى گويد : / 87 گفتند : اين عذاب در آتش جاودانى است و در ميان آن ( در عالم برزخ ) عذاب نمىكشند ، امام گفت : پس آنان نيكبختاند ! به وى گفته شد : فدايت شوم ! اين چگونه باشد ؟ گفت : در واقع اين ( عذاب ) در دنياست ، امّا دربارهء آتش جاودان گفتهء خداوند چنين است : «
وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ أَدْخِلُوا آلَ