كنند . و اين فرعون است كه مىكوشد تصميم هراس آفرين خود را توجيه كند و مخالفان با اين رأى را براى پذيرفتن آن آماده سازد .
«
إِنِّي أَخافُ أَنْ يُبَدِّلَ دِينَكُمْ
- من مىترسم دينتان را ديگرگون كند . » / 56 يعنى افكار و فرهنگتان را ، و همهء افكارى كه مردم بدان ملتزم و پايبندند ، همان دين ايشان است ، و تبديل فرهنگ مردم از فرهنگ عقب ماندگى و طاغوت پذيرى به فرهنگ انقلابى برخاسته از تمدّن از پر خطرترين چيزها عليه طاغوتهاست ، پس آنها از روى دادن آن هراساناند ، چنان كه فرعون خود آشكارا آن را گفت .
و مگر نه آن كه نظام طاغوتى برانگيخته از فرهنگ اجتماع و بقاى آن متّكى به سكوت جامعه است ؟ پس هر تغيير مثبت در اين فرهنگ به معنى تغيير نظام حاكم نيز هست .
وقتى فرعون ميزان خطر جنبش مكتبى را احساس كرد ، علاوه بر فشار آوردن بر جريان اجتماعى آن جنبش و پشتيبانان آن براى جدا كردن آنها از آن جنبش و تصميم به قتل رهبر آن ، كوشيد مردم را با تلقين اين نكته كه اين جنبش با دين و هر آنچه آنان و پدرانشان پايبند بدان بودهاند مىجنگد ، بر ضد آن برانگيزد .
اين در موردى است كه فرعون خاموش بماند ، امّا اگر به معارضه با موسى بپردازد فتنه و آشوب در ميان مردم پديد خواهد آمد و موجب كشتار مردم و ويرانى اقتصاد آنان خواهد شد . اين تصويرى است كه فرعون براى قوم خود ترسيم كرد و گفت :
«
أَوْ أَنْ يُظْهِرَ فِي الْأَرْضِ الْفَسادَ
- يا در اين سرزمين فسادى برانگيزد . » و اين دو تهمت در عرف سياستمداران امروز خطرناكترين چيزى است كه به ويژه در كشورهاى ديكتاتورى ممكن است آن را متوجه مخالفان حكومت كرد و به آنان بست . و قرآن با اين عبارات موضعگيرى گردنكشان را نسبت به جنبشهاى تغيير دهنده در هر مكان و زمان مختصر مىكند .
[ 27 ] امّا موسى ( ع ) در آن هنگام كه با اين غرور و تكبّر فرعونى به مبارزه مىپردازد ، به شخص خود و يا به منطق قوّت و زور تكيه نمىكند بلكه مانند ديگر