اين سخن بر قريشيان دشوار آمد ، و خنديدند ، آن گاه اين آيه نازل شد » . « 53 » اين آيه را تفسيرى است ديگر كه آن را از نصّى كه دربارهء نزول همين آيه آمده است درمىيابيم ، و در زير ياد مىكنيم ، با علم / 502 به اين كه تطبيق قرآن بر موارد نزول آياتش به معنى محدود ساختن آن به همان تفسير نيست ، زيرا قرآن را ابعادى است گوناگون و پهنههايى مختلف و افزون كه آيات بر آنها مىگذرد هم چنان كه آفتاب بر كوهها و دشتها مىگذرد .
آوردهاند كه چون اين آيه نازل شد كه : «
إِنَّكُمْ وَ ما تَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ حَصَبُ جَهَنَّمَ أَنْتُمْ لَها وارِدُونَ
« 54 » شما و آن چيزهايى كه سواى خدا مىپرستيد هيزمهاى جهنّميد . شما به جهنّم خواهيد رفت » ، يكى از مشركان قريش ( كه عبد اللَّه بن الزعبرى بود ) گفت : آيا اين مخصوص ما و خدايان ماست يا همهء امّتها را در برمىگيرد ؟ پيامبر ( ص ) : « نه ، براى تمام امّتهاست » . وى گفت : سوگند به پروردگار كعبه كه تو را مغلوب كردم ، مگر نه آن كه تو ادّعا مىكنى كه عيسى بن مريم پيامبر است ، و بر او و مادرش درود مىفرستى ، در حالى كه مىدانى كه نصرانيان او را مىپرستند ، و يهوديان نيز عزيز را مىپرستند ، و فرشتگان نيز مورد پرستش قرار مىگيرند ، پس اگر اينان همه در دوزخ باشند ما خرسند خواهيم بود كه خود و خدايانمان همراه آنان باشيم . پيامبر - صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - خاموش شد و آن گروه شاد شدند و خنديدند و بانگ شادى برآوردند ، پس خداى تعالى اين آيه را فرستاد : «
إِنَّ الَّذِينَ سَبَقَتْ لَهُمْ مِنَّا الْحُسْنى أُولئِكَ عَنْها مُبْعَدُونَ
« 55 » كسانى كه پيش از اين مقرّر كردهايم كه به آنها نيكويى مىكنيم ، از دوزخ بركنارند » .
[ 58 ] «
وَ قالُوا أَ آلِهَتُنا خَيْرٌ أَمْ هُوَ
و گفتند آيا خدايان ما بهترند يا او ؟ » آيا خدايان ما بهترند يا عيسى ؟
هامش
( 53 ) - جوامع الجامع ، طبرسى ، ج 2 ، ص 517 .
( 54 ) - الانبياء / 98 .
( 55 ) - الانبياء / 101 .