آرى ، ولى اينان مردم را به خدا مىخوانند ، و خداست كه نيرومند و بى نياز است . امّا چه كسانى به دنبال تبليغات ستمگران مىروند ، و به دستگاههاى تبليغاتى آنها سر مىسپارند ؟ بيگمان همان نافرمانان و فاسقاناند .
«
إِنَّهُمْ كانُوا قَوْماً فاسِقِينَ
- كه براستى مردمى تبهكار و فاسق بودند . » خود را به باطل تسليم كردند و از فرمان حق سرتافتند ، زيرا از آغاز خود را براى تسليم به حق پرورش نداده بودند ، پس ناگزير بايد به باطل فرعون سر مىسپردند .
از اين آيه معلوم مىشود كه فرعون يگانه مسئول نيست ، بلكه كسانى هم كه از او پيروى كردند مسئولند ، و گرنه پروردگار ما دربارهء آنها نمىگفت : «
فَأَطاعُوهُ
پس از او فرمان بردند » ، و نمىگفت : «
إِنَّهُمْ كانُوا قَوْماً فاسِقِينَ
- براستى كه مردمى نافرمان بودند » ، پس از فرعون در راه باطلش پيروى كردند ، زيرا خود در واقع وجود خويش تبهكار و نافرمان بودند و بنا بر اين به سبب آن كه خود بد را براى خويش برگزيدند سزاوار عذاب شدند .
[ 55 ] آنها با پافشارى خود در عناد و دشمنى پروردگار مهربان را به خشم آوردند ، و كار زشت آنها آنان را به درجهءاى كشاند كه موجب به خشم آوردن شدند .
«
فَلَمَّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ أَجْمَعِينَ
- چون ما را به خشم آوردند ، از آنها انتقام گرفتيم و همگان را غرقه ساختيم . » براستى خدا خشمگين نمىشود ، ولى واقعيّت امر چنان واقعيّتى است كه موجب خشم مىشود و خدا همان كارى را مىكند كه مىسزد هر خشمگينى بكند ، هم چنان كه اولياء خدا كه خرسندى آنان خرسندى خدا و خشمشان خشم خداست غضبناك مىشوند .
[ 56 ] «
فَجَعَلْناهُمْ سَلَفاً وَ مَثَلًا لِلْآخِرِينَ
- پس آنان را در شمار گذشتگان و داستان براى آيندگان درآورديم . » « سلفا گذشته » : مثالى كه از آن تقليد نكنند ، و « مثلا » عبرتى براى