فراوانى است . آيا همهء اينها دلالت بر اين ندارد كه خداى آسمان همان خداى زمين است ، و آنان را به فرمانبردارى از او فرا نمىخواند و به سپاسگزارى بر نعمتهاى او وا نمىدارد ؟ پس چون بر پشت چهارپايان يا بر عرشهء كشتيها قرار گرفتند بايد خدا را بر اين كه اين وسايل را مسخّر آنان كرده است ، و خود توان رام كردن آنها را نداشتهاند ، تسبيح گويند ! ( 9 / 14 ) در پايان اين سوره نيز يادآورى بدين نكته را باز مىخوانيم ( 48 ) .
سوم : تقديس چيزها و اشخاص ، پس بدانجا مىرسند كه براى خداى رحمان از ميان بندگانش قايل به فرزندى مىشوند ( و به دو صفت تقديس مىبخشند ) و چنان در كفر خود زيادهروى مىكنند كه مىپندارند خدا براى خود دختران را برگزيده و پسران را بدانها داده است .
قرآن مىپرسد : آيا آفريدن آنها را ديدهاند ؟ هرگز . . . و مىگويد كه همين سخن باطل آنها گواهى عليه آنهاست و به زودى بر آنها نوشته مىشود و در قيامت بدين سبب مورد پرسش قرار خواهند گرفت . . . و مىبينى كه پرستش خدايان دروغين را از طرف خود بدون عملى از جانب خويش و تنها به حدس و تخمين ، و بدون داشتن كتابى الهى كه بدان تمسّك جويند ، بلكه به پيروى از پدران خود ، توجيه مىكنند .
قرآن ، پيروى از پدران را در اين مورد بدين سان بررسى مىكند كه اين روش از عادت متنعّمان است كه خدا بيم دهنده ( و پيامبرى ) به هيچ قريهاى نفرستاد مگر آن كه آن متنعّمان و شادخواران در برابر او به عادات و رسوم سنّتى پوسيدهء خود توسّل جستند و در برابر رسالتهاى پروردگارشان به ستيزه برخاستند ، ولى آيا اينان به سرانجام آن شاد خواران كه خدا از آنها انتقام گرفت نمىنگرند ؟ ! / 421 قرآن در اين باره داستان ابراهيم را مثال مىزند ( اولا : براى آن كه بارزترين چيزى كه در رسالت او بود همان مبارزهء او با عادات گذشتگان بود كه از پدرش آغاز شد و به قومش پايان يافت ، و ثانيا : براى آن كه او از پيامبران اولوا العزمى بود كه در اين سوره ياد شدهاند ، بجز يكى از ايشان كه نوح ( ع ) باشد ) .
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 415
مساهمون: احمد آرام
ص٤١٥