زبان عربى كه آشكارا حقايق را بيان مىكند ) بلوغ خرد است ، و اين والاترين و دقيقترين تعبير از مطالبى است كه در امّ الكتاب « 1 » آمده است ( 1 / 4 ) .
سپس آيات اين سوره به آگاه ساختن انسان به گردنههاى دشوار نفسانى مىپردازد كه بايد از آنها عبور كرد ( يا قفلهايى كه بايد آنها را گشود ، و بيماريهايى كه درمانشان واجب است و پليديهايى كه واجب است دلها را از آنها زدود تا آماده و پذيراى ايمان شوند ) و آن پليديها عبارتند از :
نخست : فريفتگى و غرور به دارايى . آيا قرآن بدان سبب كه كسانى گزافكارند از آنها روى مىتابد و اعراض مىكند ؟ آيا پيش از آن كه غرور آنها را بشكند آنان را از عذاب بىپايان بيم نمىدهد و نمىگويد كه كسانى را كه از ايشان نيرومندتر بودهاند هلاك كرده و به صورت داستانى عبرت آميز براى آنان كه از سرنوشت آنها عبرت بگيرند درآورده است ؟ ( 5 / 8 ) .
/ 420 دوم : قايل شدن به جدايى ميان پروردگار آسمان و پروردگار زمين ، و اعتقاد به اين كه خداى حق كارى به دنياى آنان ندارد ، و چون از آنها بپرسند چه كسى آسمانها و زمين را آفريده چارهاى جز اعتراف به آفريدگار توانمند دانا ندارند . و همچنين است زمين ، كه اوست كه آن را گهوارهاى ساخته ، و در آن راههايى را گشوده تا مردم از آن راهها به مقصدهاى خود برسند و آن گاه به پروردگار خود پى برند كه صنع و آفرينش آنها را چنين درست و استوار ساخته . و حتى چارهانديشى و تدبير روزى آنان به اذن و فرمان خداست . مگر نه آن كه زندگى آنها بر آب متّكى است ، پس كيست كه آب را به اندازهء نيازشان از آسمان فرو مىفرستد ؟ آيا نمىبينند كه خدا به وسيلهء آب چگونه زمين را زنده مىكند ، پس چرا از اين نكته بدين حقيقت راه نمىبرند كه همين گونه نيز آنان را پس از مرگشان زنده مىكند ؟ ! از نشانههاى تدبير او آفريدن جفتها و فراهم ساختن وسايل حمل و نقل به
هامش
( 1 ) - به ترجمهء تحت اللفظى يعنى « مادر كتاب » كه همان اصل كتاب يا كتاب اصلى باشد و مراد لوح محفوظ است - م .