برابر دندان و هر زخمى را قصاصى است » . « 98 » و اسلام پيروان خود را با فرا خواندن به عفو بر فراز قلّهء فضيلت و احسان مىبرد .
«
فَمَنْ عَفا وَ أَصْلَحَ فَأَجْرُهُ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ لا يُحِبُّ الظَّالِمِينَ
- پس كسى كه عفو كند و اصلاح سازد مزدش با خداست ، زيرا او ستمكاران را دوست ندارد . » دعوت به عفو در اينجا دليل آن نيست كه پروردگار ما دستور چشم پوشى از ستمگران مىدهد ، يا ذات سبحان او از آنها دفاع و پشتيبانى مىكند ، هرگز . . . پس او چنان كه پايان اين آيه بدان اشاره مىكند ، ستمگران را دوست ندارد ، ولى انسان نمىتواند از طريق داد و ستد روزانهء خود با مردم به طور قطعى حكم كند كه ديگران ستمكارند ، و به تصوّر اين كه فلان با استناد به برخى از رفتارهايش ستمكار است خود به همان راهى از ستمكارى مىافتد كه ستمگران بر مردم در آن افتادهاند و مىپندارند كه حقوق از دست رفتهء خود را از ستمكاران باز پس مىگيرند . پس شايسته است تا آنجا كه براى او ممكن است از مردم درگذرد و طبيعت عفو و گذشت در بسيارى از موارد ، خود انگيزهاى نيرومند براى تشويق شخص بدكار به سوى توبه و اعتذار ، و در نتيجه اصلاح است ، و اين امر همان است كه چنان كه اين آيه بدان اشاره مىكند شخص عفو كننده را اصلاح كنندهاى قرار مىدهد .
امّا كسانى كه شتاب مىورزند و به كوچكترين سببها ، يا تنها بر اثر خبرى ، كه غرض ورزان به آنها مىرسانند و ميان مؤمنان نزاع بر مىانگيزند ، خشمگين مىشوند در واقع با ستم نمىستيزند ، زيرا آنها در برابر ناتوانان شيرند ، در حالى كه به قدرتمندان تسليم مىشوند ، و چناناند كه شاعر گفته است : « بر من شيرند و در جنگها شتر مرغ » ، « 99 » در حالى كه اجتماع با فضيلت آن است كه بر
هامش
( 98 ) - المائدة / 45 .
( 99 ) - به تعبير شعرى فارسى :گربه شير است در گرفتن موش * ليك موش است در مصاف پلنگ - م .