از بندگان بازمىدارد يا بر حسب نيازمند و استحقاق و گنجايش جذب آنها مىفرستد و بعد از آن فرو مىبارد كه نوميدى آنها را نيازمند سازد و صفت بزرگ خويشتنى و كبر را در وجودشان لگام زند ، و صفت نافرمانى را از آنها دور كند ، زيرا آنها نمىتوانند آب را به طريقى ديگر به دست آورند ، پس از آن است كه باران را مىفرستد و رحمت خود را از خلال باران بر آنها مىپراكند و مىگسترد . . . و اين نشانهاى از نشانههاى چيرگى و حكمت است .
«
وَ هُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ ما قَنَطُوا
- و اوست آن خدايى كه بعد از نوميديشان باران مىفرستد . » ( و بعد از آن كه ) نوميدى بر دلهاى تمام مردم مهر نهاده است در اينجا بلاغت قرآن بروشنى جلوهگر مىشود كه كلمهء الغيث را به دو معنى ( باران و امداد ) با كلمه قنوط نوميدى كه شدّت نيازمندى مسبّب آن است متوازى آورده است .
/ 358 «
وَ يَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَ هُوَ الْوَلِيُّ
- و رحمت خود را به همه جا منتشر مىكند و اوست كارساز حاكم مطلقى كه كار آفريدگان را تدبير مىكند . » «
الْحَمِيدُ
- ستوده . » جز كار پسنديده و ستودنى نمىكند ، و رحمت را پس از نوميدى منتشر مىكند تا مردم از بىخبرى و گمراهى خود بيدار شوند ، و اگر آنها رحمت خدا را ( كه ولىّ ايشان است ) نسبت به خود بدانند ، و حكمت رساى او را در تدبير امور آفريدگان دريابند ، نه تنها سببهاى قطع شدن باران را از خود كه همانا به سبب گناهانشان است در مىيابند بلكه حكمت برگشتن آن را به جانب خود نيز درك مىكنند و بيگمان مرتبهء پروردگار خود را مىشناسند و چيزى را شريك او نمىسازند .
[ 29 ] تنها اين آيه نيست كه ما را به خدا رهنمون مىشود ، بلكه اين آيهاى در ميان آياتى است كه به شمار و آمار نمىگنجد . . .
«
وَ مِنْ آياتِهِ خَلْقُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ
- و از نشانههاى ( قدرت ) او آفرينش آسمانها و زمين است . »