«
اللَّهُ لَطِيفٌ بِعِبادِهِ
- خدا با بندگانش مهربان است . » گفتهاند : لطيف يعنى آگاه به نهان كارها و غيبها ، و مراد از آن در اينجا :
رساننده سودهاست / 321 به بندگان از راهى كه ادراك آن به دقت و نازك بينى صورت مىگيرد ، و اين دقّت در رزقهايى است كه خدا به بندگانش تقسيم كرده و آسيبها را از آنها دور داشته و شادمانى و پناهجويى به ايشان داده و توانايى و ابزارها را در اختيارشان نهاده است .
به نظر من معنى لطيف آن است كه خداى تعالى با دقّت و آسانى و تنوّعى حكيمانه شئون آفريدگانش را تدبير كرده و ترتيب داده كه انسان توانسته است با انگيزههايى كه بر خود او معلوم و روشن نيست آنها را سامان دهد ، چنان كه قرآن بدين امر اشاره مىكند و مىگويد : «
وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ
« 29 » - و هيچ كس نمىداند كه فردا چه چيزى به دست خواهد آورد و كسى نمىداند كه در كدام زمين خواهد مرد » .
بسيارى از مردم براى خود طرح مىريزند و برنامه مىسازند ، امّا هنگام اجرا و تطبيق آنچه ترسيم كردهاند با واقعيّت دشواريهايى تازه مىيابند كه حساب آنها را نكردهاند ، در حالى كه چيزهايى كه به آرزو خواستهاند از جايى كه حسابش را نكردند به آنها مىرسد ، و اين دلالت بر آن دارد كه پروردگار به مراتب بيش از آنچه خود در مخيّلهء خويش داشتهاند به تدبير شئون آنها مىپردازد .
اين از نشانههاى لطف و دقّت خدا در تدبير كارهاست و امام على ( ع ) بدان اشاره كرده است :
« خداى سبحان را شناختم از سست شدن عزيمتها ، و گشوده شدن گرهها و باطل كردن همّتها » . « 30 »
هامش
( 29 ) - لقمان / 34 .
( 30 ) - نهج ، حكمت ، 250 . ، فيض الاسلام ، حكمت 242 ص 1186 و دكتر شهيدى ، ص 402 ( اين دو نسخه عبارت نقض الهمم را ندارند ) ، در شرح خوانسارى بر غرر الحكم ، ص 1891 « عرف اللَّه . . . . .
و كشف الضرّ و البليّة عمّن أخلص له النّية » ، عين عبارت متن در شرح نهج البلاغة ابن ابى الحديد چاپ