يادآور مىشود كه تفاوت و اختلاف از طبيعت زندگى است كه از پذيرفتن رنگى واحد سر مىتابد ، امرى كه انسان را از رنگ آميزى مورد نظرش كه بتمامى موافق مزاج و طبيعت خاص او باشد ناتوان مىسازد ، ولى با اين همه او بيهوده براى رسيدن بدين غايت مىكوشد . پس يكى را مىبينى كه مىخواهد با تمام مردم به زبان ملّى خود سخن گويد ، يا تمام مردم عادتهاى او را تقليد كنند ، و چون اين خواست او را اجابت نكردند آنان را دشمن مىدارد ، روميها به جايى رسيدند كه ديگران را بربرها يعنى وحشيان ناميدند ، و يهوديان خود را ملّتى با سواد و توانا بر خواندن شمردند در حالى كه ديگران را بيسوادانى انگاشتند كه چيزى نمىفهمند ، و مدّعيان تمدّن جديد معتقدند كه ملتهاى غير آريايى وحشى هستند .
اين از طبيعت انسان است كه مىخواهد تمام جهان به يك رنگ باشد كه همان رنگ شخصيّت و بلند پروازيهاى اوست ، و قرآن در اينجا اختلاف و تفاوت طبيعى را در زندگى تأكيد مىكند ، و به انسان يادآور مىشود كه از رفع نزديكترين اختلاف و تفاوت به خود كه عبارت از تفاوت او با زن خويش است ناتوان است ، ولى قرآن مبدأ اين اختلاف و تفاوت بين حقيقتهاى آفريدگان را تقرير مىكند ، و بر ماست كه آن را به رسميّت بشناسيم و بر حكمت خدا در آن آگاه شويم ، و در وراء آن حكمت بكوشيم و بپوييم . حكمت اختلاف و تفاوت ، تكامل است ، و نه چنگ و پيكار ، خداوند بشر را به صورت ملّتها و قبيلههايى در آورده تا يكديگر را بشناسند ( نه آن كه به يكديگر پشت كنند و با هم دشمنى ورزند ) ، و يك جفت را نر و ماده آفريده تا تكامل يابند ، و شايد اين بارزترين مثالهاى اختلاف فطرى ( و تفاوت در سرشت آفريدگان ) باشد .
«
فاطِرُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ مِنَ الْأَنْعامِ أَزْواجاً
- آفريدگار آسمانها و زمين است . براى شما ، هم از شما ، همسرانى بيافريد .
و نيز براى چارپايان جفتهايى پديد آورد . » / 296 و اين به مصلحت انسان است ، و بيان قرآن داير بر اشتقاق زن از خود مرد براى درهم كوفتن افكار جاهليّت آمده است كه مىپنداشت زن داراى روح حيوانى است .