اينها محورهاى بررسى اين سوره است كه اختلافات اجتماعى را چاره مىكند .
ممكن بود كه خداوند بشر را به صورتى يكسان بيافريند تا اختلافى ميان آنها نباشد ، و ممكن بود تمام آنها را اهل بهشت كند ، ولى خداى تعالى ، پس از آن كه راه گمراهى را به انسان نشان داد و او را به راه هدايت رهنمون شد ، انسان را مخيّر گذاشت تا سرنوشت خود را به ارادهء خويش برگزيند .
بدين سان قرآن مبدء آزادى تكوينى را كه خدا براى بشر قرار داده تأكيد مىكند ، مبدئى كه به زندگى آدميان رنگ مبارزهاى ابدى ميان حق و باطل داده است .
پس در حالى كه دستهاى از آنها از ولايت و سرپرستى خدا پيروى مىكنند ، و دستهاى ديگر كه به خود ظلم مىكنند ، ولايت شريكان پندارى خدا را پذيرفتهاند . پس سبب اصلى گمراهى بشر و آنچه ميان ايشان اختلاف برمىانگيزد / 291 و باعث جنگهاى ويرانگر و عقب ماندگى مىشود ، همان ترك ولايت خدا به وسيلهء آنها و دست آويختشان به اوليائى غير از خداست .
امّا اختلافات بيرون از چارچوب نبرد ميان حق و باطل - مانند خلاف ميان خود اهل حق - براستى نامشروع است ، زيرا براى حلّ آنها ناگزير بايد به ارزشهاى رسالت و كسانى كه نمودار ولايت خدا در زمينند بازگشت و مراجعه كرد .
كسانى از مردم هستند كه ادّعاى ايمان مىكنند ولى غير خدا را به دوستى و سرپرستى خود مىگيرند ، و در واقع نشانهء ايمان مرد آن است كه در هر چيز مورد اختلاف به خداوند ( و به رسالت و پيامبران او ) مراجعه كند ، سپس با فشارها بستيزد ، و بر خدا توكّل جويد و به او زارى و تضرّع كند ( به حول و نيروى او از شيطانهاى انس و جنّ كه او را به جهت نادرست مىكشانند ، پناه جويد ) .
( و ولايت خدا در اجتماع تجلّى ولايت او در كاينات است ) پس اوست كه آسمانها و زمين را آفريد ، و بشر را و همچنين چارپايان را جفت آفريد تا آفريدگان بسيار و پراكنده شوند ، و علم او بر آنها احاطه دارد . و كليدهاى روزى در
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 282
مساهمون: احمد آرام
ص٢٨٢