( در اينجا قرآن فضيلت عفو و بخشش را هنگامى كه زيانمند نباشد بيان مىكند ، و اتّهام دلهاى بيمار و سلطهها را كه به كسانى كه حق را يارى مىدهند مىگويند شما مسئول مصيبتهاى جنگ هستيد ، رد مىكند و درهم مىشكند و مىگويد : ) بر كسى كه پس از آن كه مورد ستم قرار گرفته انتقام گيرد ملامتى نيست ، بلكه ملامت بر ستمگر است .
/ 273 سپس به شكيبايى و در گذشتن از خطا فرمان مىدهد و مىگويد كه اين كار از كارهاى پسنديده است ( كارهايى كه همتى استوار مىخواهد ) ، و سخن را به سرانجام ستم مىكشاند كه اوّل آن : گمراهى است و گويد : هر كس را كه خدا گمراه كند دوستى نخواهد داشت ( و دوم : عذاب سخت آنجا كه ) ستمكاران چون آن عذاب را ببينند گويند : آيا مىتوانيم به دنيا برگرديم ( تا كار نيك كنيم ) ؟ در آنجا آنها را مىبينى كه هنگامى كه عرضهء آتش مىشوند از خوارى بر خاك مىافتند و خشوع مىكنند ، در حالى كه خود و كسانشان زيان كردهاند ، و آنها را هيچ كس ( از آنان كه گمراهشان كردهاند ) يار و ياورى نيست كه ياريشان دهد . ( 38 / 46 ) ى : و در پايان سوره قرآن ديگر بار به ما فرمان مىدهد كه در پاسخگويى مثبت به خدا ( و سر سپردن به رهبرى ) بشتابيم ، پيش از آن كه روز قيامت فرا رسد كه در آنجا هيچ بازگشتى از جانب خدا وجود ندارد و در آن روز هيچ پناهگاه و دفاع كنندهاى نيست ، و بيان مىكند كه مسئوليّت جستجو دربارهء امام بر حق بر دوش خود انسان است ، و اگر مردم روى بگردانند و إعراض كنند ، خدا پيامبر خود را به عنوان نگهبان بر آنان نفرستاده و وظيفهاى جز رساندن رسالت ندارد .
( سپس دامنهء ناتوانى بشر و نيازمندى او را به هدايت پروردگار خود و رهبرى الهى بيان مىكند و مىگويد : ) چون ما رحمتى به انسان بچشانيم بدان شادمان مىشود ( و از حال طبيعى خود خارج و گرفتار غرور مىشود ) و اگر ناروايى به سبب گناهانشان به آنها برسد به نعمت پروردگار كفر مىورزند و ناسپاسى مىكنند ، و براستى كه مالكيّت آسمانها و زمين از آن خداست ( و اوست كه بر حسب حكمت
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 266
مساهمون: احمد آرام
ص٢٦٦