در ميان اين گشايش و آن پايان سوره كه هر دو از محور مجتمع اسلامى و رنگ اصلى آن كه همان وحى است سخن مىگويند ، آيات قرآن در خصوص بيان پايههاى وحدت در امّت مىآيد و اين پايهها را با بينشها و بيم دادنها و مژده دادنهاى خود پىريزى مىكند .
چگونه ؟
الف : آيهء ( 8 ) مردم را به دو گروه تقسيم مىكند : كسانى كه خداوند آنها را هدايت و داخل در رحمت خود مىكند ، و ستمكارانى كه يار و ياورى ندارند .
و پس از آن كه صفت اصلى ستمكاران را كه همان شرك به خداست ( و ريشهء هر فسادى محسوب مىشود ) تعريف مىكند ، مبدء داورى بردن به خدا را در اختلاف ( و طبيعة به وحى خدا و كسى كه وحى بر او نازل شده يا آن را دريافته است ) ، و توبه و سرسپارى به دو و توكّل بر او را استوار مىسازد ( 9 / 10 ) .
ب : سياق آيات - پس از دين - ما را يادآور مىشود كه خدايى كه آسمانها و زمين را سرشته است مردم و جانداران را جفت جفت آفريده تا نسل مردم ( و جانداران ) بدين وسيله ادامه يابد ( پس اختلاف « و تفاوت بين اجناس و انواع جانداران و مردم » حقيقتى است واقعى و در / 270 حدود تكامل سودمند است ) .
هم چنان كه ذات سبحان او روزى را ميان مردم به اندازهاى كه بر حسب حكمت خود مىخواهد گسترده است . ( پس روا نيست كه براى تساوى مطلق ميان آنها بكوشيم ) ( 11 / 12 ) .
ج : و دين محور وحدت است ، امّا به شرط آن كه ما در آن تفرقه نيفكنيم ، و اين سفارش پيامبران اولى العزم ، نوح و محمد و ابراهيم و موسى و عيسى ( عليهم السلام ) است . امّا دين خود سبب اختلاف نيست بلكه خواستها و آرزوهاى مردم است كه به جانب سركشى افسار مىگسلد ( و چه جرم بزرگى است كه انتقام پروردگار را بر سر مردم نازل مىكند ، گر چه خداوند آن انتقام را تا مدّتى معين به تأخير افكند ) ، و پيامبر ( و پس از او جانشينانش ) به عنوان محور اين وحدت باقى مىمانند ، و بر اوست كه به دور از خواستها و هواهاى متفاوت مردم ، و با ايمان به
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 262
مساهمون: احمد آرام
ص٢٦٢