مىانجامد . همهء اينها ريشهء فساد و تباهى در زندگى انسان است ، و از ويژگيهاى پرستش خدا محفوظ داشتن بشر از اين فساد بزرگ است .
برخى بدين فساد رنگ فلسفى مىدادند و ادّعا مىكردند كه نشانههاى خدا عين ذات اوست ، و هستى و هست يكى است و آفرينندهء و آفريده يكى و راه به سوى خدا به شماره نفسهاى آفريدگان است . هرگز . . . نزد خدا همسازى ميان پرستش خدا و سجده گزارى به خورشيد و ماه وجود ندارد ، پس هر كس كه بدانها سجده گزارد از چارچوب پرستش خدا بيرون رفته است .
[ 38 ] چرا انسان پرستش خدا را رها مىكند و به پرستش آفريدگان او مىپردازد ؟
زيرا در پرستش آفريدگار احساس خوارى و كوچكى و دريافت آفريده بودن و بندگى وجود دارد و در نتيجه موجب ملزم شدن به رسالتهاى الهى و محتواى آنها از ارزشها و قوانين ، و جلوگيرى از آزمندى نفس و مخالفت با آرزوهاى آن ، و پرواز در آسمان خرد ورزى ، و گذر از واقعيّت مشهود به سوى حقيقتهاى پنهانى نامشهود ، و ديگر مدارج والاى كمال است كه نيل بدانها براى بشر دشوار مىنمايد . از اين رو مىبينى كه آدمى تكبّر مىورزد و بزرگ خويشتنى مىكند . امّا روش قرآنى چگونه به درمان اين حالت استكبار و بزرگ خويشتنى مىپردازد ؟ با يادآورى به بشر كه فرشتگان در حالى كه برتر از او ، و به پروردگار خود نزديكتر و از حيث نيرو و سلطه بزرگترند ، تنها خدا را مىپرستند و او را از شريكان پندارى منزّه و مبرّا مىدارند ، و نيز بندگان صالح خدا كه از نزديكى به دو بهره دارند او را تسبيح مىگويند و اين كه براستى راه فرا رفتن و و الا شدن همان سرسپردگى است ، و بشر تا مانع بزرگ خويشتنى را در خود نشكند به مراتب و الا نمىرسد .
/ 237 «
فَإِنِ اسْتَكْبَرُوا
- اگر آنان تكبّر مىورزند و بزرگ خويشتنى مىنمايند . » و آفريدهء خدا را شريك او مىسازند ، و به خورشيد و ماه سجده مىگزارند ، و به آرايش زندگى دنيا گردن مىنهند و سرمىسپارند ، و براى حفظ خودخواهى و نگهدارى نادانى و بى خردى ادّعا مىكنند كه راه كمال همين است ، بايد بدانند كه