و همدمان بد دوگونهاند :
گونهاى پيدا ، كه همان دوست بدى است كه با انسان همنشينى و همراهى مىكند ، و هنگامى كه آدمى منحرف مىشود خود را در ميان گروهى از منحرفان همگون خود مىيابد ، كه كبوتر با كبوتر و باز با باز به پرواز درآيد .
گونهاى ناپيدا ، كه همان شيطان است كه بديها را به ديدهء انسان مىآرايد .
«
وَ قَيَّضْنا لَهُمْ قُرَناءَ
- و برايشان همدمانى مقدّر كرديم . » گفتهاند : اصل كلمهء « القيض » به معنى پوستهء محيط بر تخم مرغ است ، و مراد از « قيّض » تسلّط كامل و احاطهء تمام است ، ولى به نظر من مىرسد كه معنى « قيّض » انتخاب چيز مناسب است ، زيرا حجم پوست تخم مرغ با خود تخم مرغ مناسب است ، همچنين گزينش همدم متناسب براى شخص صورت مىپذيرد .
«
فَزَيَّنُوا لَهُمْ ما بَيْنَ أَيْدِيهِمْ
- و آنان وضع حال آنها را در نظرشان آراستند . » يعنى اعمال تباهى را كه فرا روى خود داشتند ولى هنوز مرتكب آنها نشده بودند .
«
وَ ما خَلْفَهُمْ
- و آنچه را پشت سر داشتند . » / 211 يعنى كارهايى كه كرده بودند . و گفتهاند مراد از ما بين ايديهم آنچه فرا روى خود داشتند ، دنياست و مراد از «
وَ ما خَلْفَهُمْ
- آنچه پشت خود داشتند ، آخرت است و بر عكس اين نيز گفتهاند .
ولى پرسشى باقى است : چرا خدا همدمان بد را براى آنها مقدّر كرد كه پيرامونشان را گرفتند ؟
پاسخ : زيرا خداوند بر آنها خشم گرفته بود و با انتخاب بدى كه خود از نخست كرده بودند گمراهى را بر آنان مسلّم ساخته بود ، هم چنان كه با پيشينيان آنها از ديگر امّتها كرده بود ، و چه بد سرانجامى است كه پروردگار مهربانى كه تنها سبب هدايت است ، گمراهى و عذاب آنها را بخواهد .
«
وَ حَقَّ عَلَيْهِمُ الْقَوْلُ فِي أُمَمٍ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْجِنِّ