تَكُنْ فِتْنَتُهُمْ إِلَّا أَنْ قالُوا وَ اللَّهِ رَبِّنا ما كُنَّا مُشْرِكِينَ
« 21 » و روزى همه را گرد آوريم ، سپس به آنها كه شرك آوردهاند بگوييم : آن كسان كه مىپنداشتيد كه شريكان خدايند اكنون كجايند ؟ عذرى كه مىآورند جز اين نيست كه مىگويند :
سوگند به خدا پروردگار ما كه ما مشرك نبودهايم » ، و پارهاى از بهانهتراشان گويند : «
إِنَّ الَّذِينَ تَوَفَّاهُمُ الْمَلائِكَةُ ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ قالُوا فِيمَ كُنْتُمْ قالُوا كُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ فِي الْأَرْضِ قالُوا أَ لَمْ تَكُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها فَأُولئِكَ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَ ساءَتْ مَصِيراً
« 22 » كسانى هستند كه فرشتگان جانشان را مىستانند در حالى كه بر خويش ستم كرده بودند . از آنها مىپرسند : در چه كارى بوديد ؟ گويند : ما در روى زمين مردمى بوديم زبون گشته . فرشتگان گويند :
آيا زمين خدا پهناور نبود كه در آن مهاجرت كنيد ؟ مكان اينان جهنّم است و سرانجامشان بد » .
/ 208 «
وَ لكِنْ ظَنَنْتُمْ أَنَّ اللَّهَ لا يَعْلَمُ كَثِيراً مِمَّا تَعْمَلُونَ
- بلكه مىپنداشتيد كه خدا بر بسيارى از كارهايى كه مىكنيد آگاه نيست . » شايد مرادشان اين است كه خداوند رازها و امور پنهانى را نمىداند ، و تنها ظاهر اعمال را مىبيند . و مفسّران آوردهاند كه گروهى از كافران نزديك كعبه گرد آمدند ، يكى از آنها گفت : آيا مىپنداريد كه خدا سخن ما را مىشنود ؟ ديگرى گفت : بلى ، در صورتى كه صداى خود را بلند كنيد ، و سوّمى گفت : كسى كه صداى بلند را بشنود صداى آهسته و در گوشى را نيز مىشنود ، و اين آيه نازل شد .
اين آيه احتمال تفسيرى ديگر دارد و آن عدم اهتمام و بى توجّهى آن گروه به شهادت خدا بر خويشتن است ، پس كسى كه به چيزى توجّه نكند و در بند آن نباشد مانند كسى است كه بدان ايمان نياورده باشد .
[ 23 ] ولى اين پندارها مصيبتها بر آنان باراند و آنها را به پستترين ژرفاى
هامش
( 21 ) - الانعام / 22 تا 23 .
( 22 ) - النساء / 97 .