بدان نامبردار است ، پس در همان حال كه در اين درس با ما از جهانيان ، از زمين و چگونگى تنظيم امور و تعيين ارزاق در آن ، و از آسمان و چگونگى برپا شدن آن بر فراز زمين ، و فرمان دادن به آسمان و زمين ، و چگونگى تقديرى كه بر هفت تا بودن آن دو رانده شده و چگونه در هر آسمانى امر آن وحى شده است ، سخن مىگويد - در همان هنگام - مىبينيم كه از تاريخ و درسها و عبرتهاى آن ، و از اجتماعاتى كه خداوند آنها را به سبب فريفتگى به نيروى مادّيشان به بدترين صورت نابود كرده است سخن مىگويد . سپس آيات حكمت آموز - به صورتى مستقيم - از ضرورت درمان بيماريهايى روانى كه فرد بدان دچار مىشود با ما سخن مىگويد ، و بدين گونه آيات قرآن افقهاى آسمان و ابعاد زمين را به اعماق تاريخ و ژرفناهاى نفس و روان مىپيوندد تا از همهء آنها برنامه پرورشى بديعى بسازد همان سان - كه چنان كه پيداست - دل انسان را براى پذيرفتن وحى الهى به طريقهاى مناسب آماده كرده است .
/ 172 همان كس كه زمين را گسترده و ارزاق را در آن تعيين و مقدّر كرده ، و همان كه آسمانها را بر افراشته و هفت آسمان قرار داده و كار هر آسمان را در آن به وحى گذرانده ، همان است كه انسان را به وسيلهء قرآن حكمت آموز كه مايهء بركت انسان و آسايش و رحمت است رهنمايى كرده است . روى گرداندن از شاهراه قرآن خطرناك است ، هم چنان كه روى گرداندن از سنّتها و قوانين خدا در آسمانها و زمين و روى گرداندن از عبرتهاى تاريخ نيز چنان است .
سنّت و قانون خدا در قرآن مانند سنّت و قانون او در آفريدگان است . . . آيا مىتوانى قانون جاذبه را انكار كنى ؟ پس خود را از فراز قلّهء كوهى بى آن كه آسيبى بينى به زير بيفكن ! و آيا وقتى سرت را به صخرهاى مىكوبى انتظار سالم ماندن دارى ؟ و آيا مىتوانى از هوا و غذا بىنياز باشى ؟ همچنين ممكن نيست با روى گرداندن از وحى خدا ، از آن بىنياز باشى .
آيا كسى مىتواند بگويد من مىخواهم هستى تنظيمى جديد داشته باشم ، و نيروى جاذبه را از زمين و رطوبت را از هوا ، و خصوصيّات گازها را از آن سلب
تفسير هدايت (فارسى) — صفحة 166
مساهمون: احمد آرام
ص١٦٦