نفس ، و فشار اجتماع ، و عوامل منفى گذشته ، و تهديد و شكنجهء گردنكشان است ، پايدارى بر آن به محال مىماند . مگر نه آن كه پيامبر خدا ( ص ) گفته است : سورهء هود مرا پير كرد ، زير در آن آيهء استقامت ( ثابت قدمى و راست روى به سوى خدا ) است ، و از اين رو خداوند به ما امر كرد پس از استقامت آمرزش بخواهيم و استغفار كنيم ، چنان كه در سورهء هود بدين مطلب اشاره كرده است ، آنجا كه گويد :
«
فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ مَنْ تابَ مَعَكَ
- همراه با آنان كه با تو رو به خدا كردهاند ، هم چنان كه مأمور شدهاى راست برو و ثابت قدم باش » .
/ 168 «
وَ اسْتَغْفِرُوهُ
- و از او آمرزش بخواهيد . » پس هر چه عوامل فشار دست راست و دست چپ تو را به اين سوى و آن سوى برانند تو به راه مستقيم خود بازگرد ، زيرا در كنارههاى راه بهشت گودالهاى آتش قرار دارد ، پس با وزش بادها به پايان ترسناك آن مرو .
«
وَ وَيْلٌ لِلْمُشْرِكِينَ
- و واى بر مشركان . » و آنها كسانى هستند كه همراه بادهاى فشار به هر سو رفتند تا در گودالهاى شرك فرو افتادند و هلاك آنان را در بر گرفت . از اين آيه الهام مىگيريم كه كسى كه پس از انحراف از خطّ مستقيم و ثابت قدمى از پروردگار خود آمرزش نخواهد پايان كارش به شرك و كفر مىانجامد ، چنان كه پروردگار ما در آيهاى ديگر گويد : «
ثُمَّ كانَ عاقِبَةَ الَّذِينَ أَساؤُا السُّواى أَنْ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ كانُوا بِها يَسْتَهْزِؤُنَ
« 2 » - سپس عاقبت آن كسان كه مرتكب كارهاى بد شدند ناگوارتر بود .
زيرا اينان آيات خدا را دروغ انگاشتند و به مسخره گرفتند » .
[ 7 ] ممكن است انسان بى آن كه خود بداند مشرك باشد ، زيرا بيشتر مردم معتقدند كه صرف شهادت لفظى به توحيد به عنوان نشانهاى بر ايمان كافى است ، آرى ، كافى است ولى در زمينه و محدودهء معاملهء اجتماعى كه گويندهء آن به ظاهر مسلمان محسوب مىشود ، و ذبيحهء او حلال و زناشويى با او جايز است ، ولى نزد
هامش
( 2 ) - الرّوم / 10 .