كه خداوند براى انسان در وجود چهار پايان قرار داده ، آنجا كه پروردگار سبحان ما گويد : «
وَ لَكُمْ فِيها جَمالٌ حِينَ تُرِيحُونَ وَ حِينَ تَسْرَحُونَ
« 95 » چون شب هنگام باز مىگردانيد و بامدادان بيرون مىفرستيد ، نشان تجمّل شماست » .
و رابطهء گرمى كه به سبب اين نياز قلبى ميان چهار پايان و صاحبش به وجود مىآيد معروف است .
«
وَ عَلَيْها وَ عَلَى الْفُلْكِ تُحْمَلُونَ
- و بر آنها و بر كشتى سوار شويد . » پس خدايى كه شتر را آفريد تا انسان به وسيلهء آن مركب بيابانهاى دور را در نوردد ، هموست كه سنّت خود را در دريا نيز جارى ساخت و كشتى را مسخّر انسان كرد تا او را از طريق اقيانوسها به شهرهاى دور دست ببرد .
[ 81 ] اينها نشانههاى خداست كه پروردگار ما در كتاب آفرينش و لابلاى كتابى كه نازل كرده است به ما عرضه مىدارد تا از خلال آنها خود را به ما بشناساند ، تا به سبب شدّت وضوح و فزونى و گوناگونى آنها قادر به انكارشان نباشيم . پس اگر انسان گمراه شود ، خود پس از كامل شدن نعمت و اتمام حجّت خويشتن را گمراه كرده و مسئول است .
/ 147 «
وَ يُرِيكُمْ آياتِهِ فَأَيَّ آياتِ اللَّهِ تُنْكِرُونَ
- و آيات خود را به شما مىنماياند ، پس كدام يك از آيات خدا را انكار مىكنيد ؟ » [ 82 ] اين انكار - در صورتى كه انكار كنيد - شما را از چه چيز بىنياز مىكند ؟ ! حجّت تمام شده و اعلام خطر به نهايت رسيده ، و انتقام سخت است ، و شما را در زندگى گذشتگان درس و عبرتى است كه ناديده گرفتن آن روا نيست ، آنها نيز به اتّكاى نيروى خود و فريفتگى به مختصر دانشى كه داشتند انكار كردند و حقايق را به مسخره گرفتند ، و در سرگرمى و بازى غوطه خوردند ، پس بنگريد كه پايان كارشان چه بود ، هنوز سر نچرخانده بودند كه عذاب خدا بر سرشان آمد ، پس ايمان خود را آشكارا نمودار كنيد شايد قضاى خدا را از شما بگرداند ، امّا هيهات كه ( اين
هامش
( 95 ) - النحل / 6 .