نتيجهء حيا نيست كه انسان ميهمان را گرامى مىدارد و بر اثر حيا به وعدههاى خود وفا مىكند و نيازمنديهاى ديگران را برمىآورد ، و فضيلتها را كسب مىكند ، و كمال را افزون و پستيها و زشتيها را به فضيلت حيا كه تنها به آدمى ، بدون ديگر آفريدگان اختصاص دارد ، از ميان مىبرد ؟ « 85 » و به دو توشهء نطق داد تا وسيلهء تفاهم و انتقال تجربهها و پيوند دادن دانستنيها و رشد بخشيدن به دانشهاى گوناگون باشد .
اگر انسان زبانى آماده براى سخن گفتن و ذهنى كه به وسيلهء آن به كارها راه يابد نمىداشت هرگز كلامى نمىگفت ، و اگر سر پنجهاى آماده و انگشتانى براى نگاشتن نمىداشت ، هرگز چيزى نمىنوشت و در آن صورت در شمار جاندارانى بود كه گفتار و نوشتارى ندارند . « 86 » و به دو توشهء دانش از طريق خرد و وحى داد ، و انسان به وسيلهء دانش طبيعت را تسخير كرد تا آنجا كه سرورى فرمانروا در ميان موجودات زمين شد ، و اين نعمتها را در كنار زيبايى صورت ، و نيكويى چهره و هماهنگى اندامها به دو ارزانى داشت .
/ 125 «
وَ صَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَكُمْ وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ فَتَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ
- و شما را صورت بخشيد و صورتهايتان را نيكو ساخت و از چيزهاى پاكيزه و خوش روزيتان داد . اين است خداى يكتا ، پروردگار شما ، برتر و بزرگوار است خدا ، آن پروردگار جهانيان . » براستى ، نگاهى به انسان و امكانات و طبيعتها و نيازمنديهاى او ، سپس به آسمان و زمين و نشانهها و دادههاى ، آن دو ، و قوانين و نظامهاى جارى در آن دو ، ما را به يگانگى آفريننده رهنمايى مىكند .
و اين كه او پروردگار ماست و همو پروردگار جهانيان است ، به دليل تطابق دقيق و هماهنگى كامل بين طرحريزى موجودات و كاينات و تصوير انسانى كه آن همه براى او آفريده شده است .
هامش
( 85 ) - اين افكار مأخوذ است از سخنان امام صادق ( ع ) در توحيد المفضل ، از موسوعة البحار ، ج 3 ، ص 81 .
( 86 ) - بحار الانوار ، ج 3 ، ص 82 .