نمىبينى ؟ بلى ، همه چيز به ستايش پروردگار بزرگ ما تسبيح مىگويد ، و همه چيز به روشنترين زبان گوياست كه خداوند آفريننده و تدبير كنندهء امور آن است . آيا اين چيزها خود به خود آفريده شده يا به تصادف و بدون علّت و حكمت و تدبير به وجود آمده است ؟ ! كدامين خرد يا وجدانى اين سخن را مىپذيرد ؟
وانگهى بشر از آفرينندهء همه چيز به كجا روى مىگرداند ؟ ! آيا خدايى ديگر هست كه به دو روى آورند يا راه دور گمراهى را مىپيمايند ؟ ! «
ذلِكُمُ اللَّهُ رَبُّكُمْ خالِقُ كُلِّ شَيْءٍ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ
- اين است خداى يكتا ، پروردگار شما ، آفريدگار هر چيزى . خدايى جز او نيست . » و آيا درست است كه بگوييم : خدا آفريننده هر چيز است ، ولى آن كه بر چيزها حكمرواست غير از اوست ؟ ! «
فَأَنَّى تُؤْفَكُونَ
- پس چگونه ( از حق ) منحرفتان مىكنند ؟ » / 122 افك همان انحراف است ، و بادهاى تند را از آن رو « مؤتفكات » ناميدهاند كه منحرف كنندهاند . و اين كلمه از آن رو به صيغهء مجهول آمده است كه بر اين دلالت كند كه عواملى پنهانى است كه بشر را از راه خدا منصرف مىكند و او را به راهى بر خلاف مصالحش مىافكند تا آنجا كه گويى جبرى او را مجبور به پيمودن آن راه خطا كرده است .
و اگر انسان به خدا پناه برد و به دو متوسّل شود اين عوامل ياراى گمراه كردن او را از راه پروردگار خود و پروردگار هستيها ندارند .
[ 63 ] عوامل انحراف از آن رو بر بشر چيره مىشوند كه وى با وجود وحى فطرت و راهنمايى خرد به آيات و نشانههاى خدا تسليم نمىشود و ايمان نمىآورد .
«
كَذلِكَ يُؤْفَكُ الَّذِينَ كانُوا بِآياتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ
- همچنين ، آنان كه آيات خدا را انكار مىكنند ، از ايمان منحرف مىشوند . » پس راه هدايت جز در نشانههاى خدا ، و اگر انسان آنها را انكار كند بر اثر عمل عوامل گمراه كننده منحرف شده است .