كه دعايش پذيرفته نشده مىبيند كه آرزو مىكند كاش هيچ يك از دعاهاى او نيز در دنيا پذيرفته نشده بود .
دوم : بسا كه آدمى چيزى را به دعا بخواهد كه براى او زيان دارد ، پس خدا با نپذيرفتن چنان دعايى به او رحم مىكند و مورد درخواست او را به چيزى كه براى او بهتر است تبديل مىكند .
سوم : پارهاى از دعاها درخواست تغيير سنتها و قوانين تغيير ناپذير الهى را دارد ، چنان كه كسى دعا كند كه زمين از حركت باز ايستد ، يا خود هرگز نميرد ، يا پيكار موجود ميان مردم بكلّى از ميان برود ، يا / 120 دست اندازيهاى ستمگران بدون جهاد و فداكاريها پايان پذيرد ، و چون اين دعاهاى او پذيرفته نشود نااميد مىگردد .
چهارم : تأخير پذيرفته شدن دعا به معنى آن نيست كه آدمى در معرض نوميدى قرار گيرد زيرا خداوند براى هر چيزى قدر و اندازه و زمانى قرار داده است .
شايد خداى سبحان فرمان پذيرفته شدن دعاى او را داده باشد ، ولى بر طبق سنتهاى جارى او اجراى آن نياز به پارهاى وقت داشته باشد ، در آغاز بخش پايانى دعاى افتتاح « 83 » عباراتى آمده كه ما را به حكمت تأخير در پذيرفته شدن دعا رهنمون مىشود :
« در آنچه از تو درخواستم تو را خواستم و به تو ره يافتم ، پس اگر در پذيرفتن آن تأخير كردى جهل خود را نسبت به تو سرزنش كردم ، و شايد آنچه را از من به تأخير افكندى همان سبب خير من است ، زيرا تو به عاقبت امور آگاهى ، و من سرورى بزرگوار شكيباتر از تو بر بندهاى خوار و بىمقدار نديدهام ، اى پروردگار ! » [ 61 ] هنگامى كه آفريدگان به وقت فرا رسيدن تيرگى شب به قرارگاههاى خود پناه مىبرند و در سكون و آرامش مىآسايند ، و سلولهاى تن و نسجها مدّتى دور از آثار پرتوهاى خورشيد بسر مىبرند ، نعمت شب كه خدا آن را براى آرامش و آسايش قرار داده جلوهگر مىشود . پس اگر شب نمىبود ، نعمت روز هنگامى كه طبيعت ،
هامش
( 83 ) - از دعاهاى ويژهء ماه رمضان .