نتايج تفرقه افكنى منافقان
بزرگترين مانع پيامبر ( ص ) در اين يازده سال آخر عمر مباركشان ، وجود منافقان بود كه تا آخر نيز آن حضرت را رها نكردند و به تعبيرى مىتوان گفت : پيامبر ( ص ) ازدست اين منافقان دِق كرده و رحلت فرمودند . اين شرايط رنجآور با قضيهى سقيفهى بنىساعده تداوم يافت و مقابله با آن گروه بدتر از كفّار ، به قدرى صعب و مشكل بود كه به خانهنشينى اميرالمؤمنين ( ع ) و صلح امام حسن مجتبى ( ع ) و واقعهى جان گداز كربلا منجر شد .
اميرالمؤمنين ( ع ) براى اينكه نام اسلام باقى بماند ، هر چند با اسلام كامل و ناب آنچه آن منافقان ارائه مىكردند ، فاصلهى بسيارى داشت ، صبر پيشه كردند ، تا لااقل اين اسلام ناقص ، باقى مانده و نابود نشود . اينكه امروز اسلام عزيز با معارف روشنىبخش آن ، توسط ائمهى هدى ( ع ) در اختيار ما قرار دارد ، مرهون آن صبر فراتر از ايوب حضرت على ( ع ) است كه ما يك ذرّه از آن صبر علوى را نمىتوانيم درك كنيم و قدر بدانيم .
2 ) يهوديان
معرفى يهوديان مدينه
مانع ديگرى كه در مقابل اهداف پيامبرگرامى اسلام ( ص ) ، در مدينه وجود داشت - كه خطر آن از خطر منافقان كمتر نبود ، وجود يهوديان معاند در مدينه بود . يهوديان اطراف مدينه نه تنها اقتصاد مدينه ، بلكه اقتصاد حجاز را نيز در قبضهى تصرّف خود داشتند .