به ديگرى مى فروشد .
براى تأئيد مطلب به يك روايت اشاره مى كنيم :
« محمد بن الحسن باسناده عن الصفار عن ايوب بن نوح عن صفوان بن يحيي عن ابي بردة بن رجاء قال : قلت لابي عبد الله عليه السلام : كيف تري في شراء ارض الخراج ؟ قال : و من يبيع ذلك ؟ هي ارض المسلمين قال : يبيعها الذي هي في يده قال : و يصنع بخراج المسلمين ماذا ؟ ثم قال : لا بأس بان يشتري حقه منها و يحول حق المسلمين عليه « 1 »
روايت از نظر سند خوب است . « ابى برده » را گر چه اصحاب توثيق نكرده اند اما مرحوم فيض در « وافى » موثقش مىداند . بنابراين ، روايت صحيحه است و چنانچه ثقه بودن او را نپذيريم ، روايت را مصححه مى دانيم چون صفوان بن يحيى كه قبل از ابى برده است از اصحاب اجماع مى باشد . على اى حال در هر دو صورت روايت مورد قبول است .
راوى مى گويد از حضرت صادق عليه السلام پرسيدم كه آيا مى توان زمينهاى خراجيه ( مفتوح العنوه ) را خريد ؟ حضرت فرمود : چه كسى چنين زمينى را مى خرد و حال آنكه اين زمينها مربوط به مسلمين است . سپس فرمود : مى توان از زارع حق او را خريد و در اين صورت حق مسلمين بر گردن خريدار است .
يعنى زمين مال مسلمين است و خراج نيز حق آنهاست اما زارع نيز حقى دارد و آن اينكه به او اجازه داده شده كه روى اين زمين به زراعت بپردازد . پس مىتواند جاى خود را با ديگرى عوض كند و مبلغى را
هامش
( 1 ) روايت 1 باب 71 ابواب جهاد عدو جلد 11 وسائل الشيعه .