اسما خدا
ظاهر اسما در اين جا همان صفات و منظور از اسم ، « مسمى » است . از آن جا كه اشيا مظاهر و تجليات صفات حق تعالى هستند . پس اين صفات ، نگه دارنده و قيوم اين مظاهر و تجلياتند . پس اشيا قائم به صفاتند از نوع قيام و تجلى و مظهر با صاحب تجلى و اصل مظهر و او قيومى است كه زنده است و نمىميرد ولى هر چه غير از او هست فقر ، تدلّى ، تجلّى و مسكنت اند .
خلاصه آن كه ذات مقدس او گاهى در صفت رحمت رحمانى تجلى مىكند ، و گاهى در صفت رحمت رحيمى . گاهى در صفت قهاريت تجلى مىكند ، و گاهى در صفت عظمت ، گاهى هم در صفت حلم ، بردبارى و مانند آن .
بنابر اعتبارات فوق ، صفات اساس وجودى هر چيزى را پر كرده ، ولى با نظر ديگر ذات مقدس اوست كه اركان هر چيزى را پر كرده . لذا اوست كه قيوم است و غير از ذات مقدس او همه توسط او پابرجا هستند چنان كه فقير توسط غنى باقى مىماند .
همچنين ممكن است كه منظور از اسما اهل بيت ( ع ) باشند ؛ چرا كه ايشان واسطههاى فيض حق تعالى هستند و در روايات است كه در ذيل آيه : ؛
وَ لِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا وَ ذَرُوا الَّذِينَ يُلْحِدُونَ فِي أَسْمَائِهِ سَيُجْزَوْنَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ
« 1 » آمده است :
« نَحْنُ وَاللّهِ الْاسْماءُ الْحُسْنى
؛ « 2 » به خدا قسم كه ما اسماى حسنا هستيم . »
اين احتمال گرچه احتمال بسيار نزديكى است ولى سياق عبارت با آن مناسب نيست ، مگر آن كه منظور از همه جملات فوق ، اهل بيت ( ع ) باشند كه در اين صورت منظور از
هامش
( 1 ) . اعراف ، آيه 180 .
( 2 ) . بحارالانوار ، ج 91 ، ص 6 ، ( باب 28 ، الاستشفاع بمحمد و آل محمد . . . ) ، ح 7 .