انواع فروتنى
فروتنى و افتادگى اشيا براى خداوند تعالى به معانى گوناگونى به كار رفته است از جمله :
الف ) فروتنى و افتادگى تكوينى ؛ گفتيم كه خداوند تعالى قيوم و برپا نگه دارنده همه اشيا است ، پس همه چيز در برابر او فروتن و افتادهاند .
ب ) فروتنى و افتادگى عبودى ؛ اين نوع فروتنى و افتادگى همان است كه اگر در برابر خداى تعالى باشد از جمله افتخارات به شمار مىرود و افتخارى بالاتر ، برتر ، تابنده تر و درخشنده تر از آن براى بنده تصور نمىشود و هدف از خلقت هر چيزى جز آن نيست . چنان كه فروتنى و افتادگى در برابر غير خدا اگر به خدا برنگردد از پستترين كارها است . لذا در اسلام بارها و بارها از آن نهى شده است . البته اين نوع فروتنى و افتادگى در همه چيز موجود است چنان كه خداى متعال مىفرمايد :
؛
سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
« 1 » قطعا هر چه در آسمانها و زمين است خدا را به بى آلايشى ياد مىكند .
نيز آيه مذكور كه شاهد بر مدعاى ماست :
؛
يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِي الْأَرْضِ الْمَلِكِ الْقُدُّوسِ الْعَزِيزِ الْحَكِيمِ
« 2 » هر چه در آسمانها و زمين است خدا را به بى آلايشى ياد مىكند .
در آيات قرآن بارها اين مطلب تكرار شده است ، يك بار به صيغه ماضى كه بر تحقق و تأكيد دلالت مىكند ، و بار ديگر به صيغه مضارع كه بر ملكه دلالت مىنمايد ، و به
هامش
( 1 ) . حديد ، آيه 1 .
( 2 ) . جمعه ، آيه 1 .