پروردگارا ، مرا باز گردانيد شايد من در آن چه وانهادهام كار نيكى انجام دهم . بعد مىفرمايد : اى انسان ! تو برزخى دارى كه روح تو تا روز قيامت در عالم برزخ است .
مرحوم صدرالمتالهين از ديدگاه فلسفى ثابت مىكند كه تناسخ محال است ، بعد هم براى اثبات محال بودن تمسك به قرآن مىكند و مىفرمايد : از قرآن يك تناسخ دقيق و لطيفى استفاده مىكنيم كه اين از شاهكارهاى قرآن است ، پس ادعاى كشف شهود مىكند و مىگويد در عالم كشف اين تجسم عمل به معناى سوم ديده شده و آن گاه اقامه برهان مىكند .
تناسخى كه ملاصدرا مىگويد الآن مورد بحث ما است و آن اين است كه اعمال ما براى ما ملكه مىسازد ؛ يعنى گفتار ، كردار ، تخيلها و افكار ما برايمان ملكه مىسازد ، آن ملكات وحالات هم
براى ما هويت ايجاد مىكند ؛ يعنى اگر اعمال ، گفتار ، پندار و افكار كسى نيك باشد ملكه خيرخواهى براى او درست مىشود و به طور خودكار آدم خيرخواهى مىشود .
در روايات آمده است كه در روز قيامت وقتى وارد صف محشر شدى ، بعضى از انسانها را مىبينى كه مثل ماه مىدرخشند ، يعنى يك انسان كاملى وارد محشر مىشود كه چشمها همه به او خيره مىشود ، لذا اعمال خوب ، عبادتها و خدمت به خلق خدا براى شما ملكه و ملكه هم برايتان انسانيت ساخته و شما را در انسانيت شكوفا كرده است . اما اگر گفتار شما در زندگى ، نيش زدن و زخم زبان ، استهزا ، عيبجويى و غيبت ، تهمت ، شايعه و دروغ باشد ؛ يا كردار شما ظلم و جنايت باشد . اين ظلمها ، كمكم براى شما حالت مىسازد ؛ يعنى شما ديگر به طور ناخودآگاه حالت درندگى و بدخويى پيدا مىكنيد . در اثر زيادى گناه - به قول روان كاوها - براى انسان
اخلاق در اداره (فارسى) — صفحة 132
مساهمون: الشيخ حسين المظاهري
ص١٣٢