خود متوجّه نباشد كه رياكار است . از اين جهت در روايات . شرك به يك مورچه سياه كه در دل شب تاريك روى سنگى سياه راه برود تشبيه شده است . اينقدر مخفى و ناپيداست « 1 » .
مهمترين راه براى شيطان كه توسّط آن مردم را گول مىزند ، همين « ريا » و « تظاهر » است . شيطان گاهى از راه معصيت ، مثل غيبت ، تهمت ، دروغ و . . . جلو مىآيد ؛ و گاهى از راه عبادت . يعنى در دل عابد ، عُجب ايجاد مىكند و بدينوسيله او را راهى آتش جهنم مىگرداند .
امام صادق ( ع ) مىفرمايد : دو نفر وارد مسجد شدند : يكى فاسق و يك صدّيق . اما وقتى از مسجد بيرون رفتند ، آن فاسق صدّيق شده بود و آن صدّيق ، فاسق . زيرا وقتى آن فاسق وارد مسجد شد ، براى گناهش گريه كرد و شرمنده و شرمسار بود ، اما آن عابد و صدّيق وقتى كه وارد مسجد شد به عبادتش مىباليد ، لذا فاسق شد « 2 » . اين مهار و طناب شيطان است . يعنى از راه دين انسان را گول مىزند . خودش هم به خدا گفته است :
( فَبِما اغْوَيْتَنيلَاقْعُدَنَّ لَهُمْ صِراطَكَ الْمُستَقيمَ - ثُمَّ لَاتِيَنَّهُمْ مِنْ بَيْنِ ايْديهمْ وَ مِنْ خَلْفِهِمْ وَ عَنْ ايْمانِهِمْ وَ عَنْ شَمآئِلِهِمْ وَ لا تَجِدُ اكْثَرَهُمْ شاكِرينَ )
« 3 »
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 69 ، صفحه ى 93 .
( 2 ) . اصول كافى ، جلد 3 ، صفحه ى 464 ( باب العجب ) .
( 3 ) . سوره ى اعراف ، آيات 16 و 17 .