- توبه اخصّ الخواصّ
از اين بالاتر توبه اخصّ الخواصّ است . توبه پيغمبر اكرم ( ص ) است كه مىفرمود : دل مرا كدورت مىگيرد ؛ زنگار مىگيرد . براى پاكى دلم براى توجّه به غير خدا ، روزى هفتاد مرتبه استغفار مىكنم « 1 » . استغفارى كه از دل بيرون مىآيد نه از زبان . اميرالمؤمنين ( ع ) در روزها تماس با مردم داشته است . خوردنها و خوابيدنها داشته است . همين توجّه به غير حقّ در نظر آن حضرت گناه است . اين ترك اولى نيست ؛ به جاى آوردن مكروه نيست . بلكه به قول حاجى سبزوارى ( ره ) همين مقدار كه توجّه به حقّ نيست ؛ و معرفت اميرالمؤمنين ( ع ) ، معرفت حضرت زهرا ( س ) ، معرفت پيغمبر اكرم ( ص ) و ائمه طاهرين ( ع ) ، اقتضا مىكند كه هميشه متوجّه حقّ باشند . لذا اگر دعاى كميل است و آن گريهها و اشكها از اميرالمؤمنين ( ع ) ، اگر دعاى ابوحمزه ثمالى است و آن همه تضرّع و زاريها از امام سجاد ( ع ) و بالاخره اگر آن دعاهاى در مفاتيح است و آن تضرّعها از ائمه طاهرين ( ع ) همه و همه از اينجا سرچشمه گرفته است . آنها حقيقتاً دلشان مىتپيد و در مقابل خدا سرافكنده بودند و خضوعشان در مقابل خدا خيلى بيشتر از خضوع آدم گناهكار بوده است . براى اينكه هر كه معرفتش بيشتر است ، استغفار و خضوعش هم
هامش
( 1 ) . مستدرك الوسائل ، جلد 5 ، صفحه ى 220 .