از كوزه همان برون تراود كه در اوست . خداى نكرده اگر انسان متكبرى شد ، ديگر گفتار ، كردار و فكرش نيز تكبر آميز است .
مانند كوزه اى كه در آن شراب باشد ، مسلم است كه تراوش كوزه شراب است . كارى كنيد كه دل پاك پيدا كنيد .
يوم لما ينفع مال و لا بنون الا من اتى الله بقلب سليم
« 1 » در روز قيامت هيچ چيز غير از دل پاك به درد نمى خورد . لذا علماى اخلاق مقدمه اين ايمان كه رسوخ در دل مىكند را تخليه مى نامند 0 ( يعنى رفع صفات رذيله ) و تا رفع صفات رذيله نشود ، معنا ندارد كه درخت ايمان در دل كاشته شود و آنچه هست يا ايمان حرفى است يا ايمان عقلى . ايمان حرفى كه به درد نمى خورد و ايمان عقلى نيز در بن بست ها گره اى را نمى گشايد . قرآن مى گويد تا « تخليه » نباشد ، يعنى رفع صفات رذيله نشده و ديو بيرون نرود ، « تحليه » يعنى صفات خوب پيدا نمى شود .
والبلد الطيب يخرج نباته باذن ربه
« 2 » در زمين شوره زار ، اگر علف هرزه ها را هم نگيرى مسلم است كه هر چه بذر بريزى هدر رفته است . اما وقتى زمين آباد بود و علف هرزه ها را هم گرفتى ، نتيجه مفيد مى گيرى . وقتى كه دل پاك شد ، گفتار ، كردار و نيت او پاك است .
والذى خبث لا يخرج الا نكدا
« 3 »
هامش
( 1 ) 2 . سوره شعراء ، آيات 88 و 89 .
( 2 ) 1 . سوره اعراف ، آيه 58 .
( 3 ) 2 . سوره اعراف ، آيه 58 .