أفَلا يَتَدَبَّروُنَ الْقُرآنَ وَ لَوْ كانَ مِنْ عِنْدِ غَيْرِ اللهِ لَوَجَدُوا فيهِ اخْتِلافاً كَثيراً
« 1 » آيا درباره قرآن نمىانديشيد ؟ اگر از سوى غير خدا بود ، اختلاف فراوانى در آن مىيافتيد .
سوّم : در قرآن زيباترين ، دقيقترين و رساترين برهانهاى مربوط به اعتقادات و اصول دين ديده مىشود ، در حالى كه قرآن كريم كتاب فلسفه و كلام نيست . همچنانكه دقيقترين ، رساترين و بيشترين بحثهاى تاريخى را در خود دارد ، گرچه كتاب تاريخ نيست .
مسائل علمى دربارهء علومى مانند نجوم ، علوم طبيعى ، طبّ و . . . در قرآن شريف وجود دارد و در آن علوم از حقايقى مانند قوّهء جاذبه ، حركت منظومهها ، معلّق بودن آنها در فضا و . . . پرده برداشته شده است ، در حالى كه قرآن شريف كتاب علوم طبيعى نيست . قرآن كريم در عرفان نظرى و عملى نيز بهترين و دقيقترين روشها و شيوهها ، همراه با عقلانيت را ارائه فرموده است و عالمان و عارفان بزرگ همانند خواجه نصيرالدين طوسى ، صدرالمتألهين شيرازى و ابنعربى افتخار شاگردى در محضر مبارك و متعالى قرآن شريف را دارند ، در حالى كه قرآن شريف كتاب عرفان نيست . چنان كه قرآن كريم در اخلاق و تهذيب نفس نيز بهترين بيانها و روشها را داراست و با جاذبهء مختصّ به خود ، انسان را در مسير سازندگى به پيش مىبرد ، مراتب سير و سلوك را به او نشان مىدهد و سالك را به مقام لقاء و بالاتر مىرساند و حتّى بايد گفت كه تمام آيات آن رنگ اخلاقى دارد ، ولى با اين همه ، قرآن شريف كتاب اخلاق نيست .
هامش
( 1 ) نساء / 82