بايد با وعظ و پند و خطابههاى دلنشين ( هرچند ظنى هستند ) ، دوباره زنگ دل را پاك نموده ، پيوند با مسائل زير بنائى را محكم نمود . در اجراء برنامهى پند ، وعظ بايد همه جهات تأثير آن را كاملًا درك ، و مورد توجه قرار داد / الموعظه الحسنة .
گاهى ارگانيزم فاسد داخلى ، روح و يا محيط فاسد جامعه ، چنان بر انسان اثر مىگذارد كه هم مسائل قطعى برهانى را ناديده گرفته و حتى ديگر حاضر به بحثهاى اساسى نيست ، و هم پندها و خطبههاى ارشادى اثر خود را از دست مىدهند ، بايد در اين صورت از مطالبى كه مورد قبول شخص هست استفاده نموده ، تدريجاً به هدف رسيد .
در اين قسمت هم بايد كاملًا مراقب بود تا فقط در دايره مطالب مورد قبول شخص كار كرد ، تا اثر بگذارد . گاهى حتى منظم كردن يك مطلب غير مورد پذيرش شخص ، ضرر به مطالب ديگر هم مىزند / « وجادلهم بالتى هى أحسن » .
موعظه و جدل براى رفع زنگهاى باطن حاصل از تمايل ذاتى و تبليغات مسموم و محيط فاسد مىباشند ، تا واقعيات برهانى همواره در مد نظر باشند كه آنها اساس و راهنماى زندگى هستند .
اگر همواره در زندگى انسانها برهان و يقين ، اساس قرار گيرد ، در مسائل عقيدتى انحرافهاى مكتبى كه اساس بدبختىها است ، به وجود نمىآيد . و در مسائل عملى پيروى از ظن و گمان از ميان رفته ، پردههاى خيالات و اوهام كه مايهى درگيرى جامعهها ، و مولد تهمتها ، و غيبتها است ، بر طرف مىشود .
« وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ الْسَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤادَ كُلُّ أُوْلئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْؤُولًا » . « 1 »
هامش
( 1 ) - / 36 / اسراء .