قياس خلف
يكى از اقسام قياس استثنائى ، قياسى است كه به نام قياس خلف خوانده مىشود . به معناى وراء و پشت . و آن قياسى است كه از راه ابطال نقيض يك چيزى ( كه وراء و آن طرف اصل مىباشد ) ، مطلب را اثبات مىكنيم ، به اين طور : اگر اين مطلب ثابت نباشد ، بايد نقيض آن ثابت باشد ؛ ليكن نقيض آن محال است ( به هر دليل ) ، پس اصل مطلب ثابت است .
مثلًا : اگر خداوند وحدت نداشته باشد بايد تعدد يا تركيب داشته باشد ليكن تعدد و تركيب خداوند محال است ( با ادله آن بحث ) ، پس خداوند وحدت دارد .
تمرينات :
1 - قياس را تعريف كنيد .
2 - اقسام قياس استثنائى را بيان كنيد .
3 - استثنائى با منفصلهى حقيقيه در چند صورت و چگونه نتيجه مىدهد ؟
4 - قياس خلف چيست ؟
قياس اقترانى و اقسان آن
موضوع نتيجه قياس اقترانى را ، اصغر ، و محمول آن را اكبر مىنامند و مقدمهاى كه مشتمل بر اصغر است صغرى ، و آن كه مشتمل بر اكبر است كبرى ناميده مىشود ، و چيزى كه در قياس تكرار مىشود و به منزلهى واسطهاى براى رساندن اكبر به اصغر است ، حد وسط ناميده مىشود . مثلًا در اين قياس : انسان حيوان است و هر