عالم نفوس را به اعتبار نفوس پيامبر و اهل بيت عليهم السلام واسطه مىداند .
پس اگر نفس پيامبر صلى الله عليه و آله نبود جهت وحدت عالم تحقق نمىيافت و آنگاه « كثرات » هم تحقق نمىيافتند . مرحوم سيد حيدر على آملى در كتاب خود « 1 » آن جا كه در اشاره به حديث « لو لاك » مىگويد :
« لولا جهة الوحدة ما تحققت الكثرة »
به اين مطلب اشاره دارد .
معناى ديگرى نيز از كلمات مرحوم سيد حيدر درهمان كتاب « 2 » استفاده مىشود ، آن جا كه مىگويد :
« عين الله هو الإنسان الكامل ينظر اللّه تعالى بنظره إلى العالم كما قال لولاك ؛
چشم خداوند همان انسان كامل است كه خداوند با نگاه اوبه جهان مىنگرد همانطور كه فرموده : « لو لاك . . . » . يعنى انسان كامل در مقام كمال به مقام وصل مىرسد و خداوند كه عالم را از طريق اسباب اداره مىكند از طريق انسان كامل عالم را اداره مىكند . همو در جاى ديگرى از كتابش « 3 » فقط همين اندازه بيان مىدارد كه « پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام معدن علم و كمال و . . . هستند و همانطور كه در حديث آمده « لو لاك . . . » .
هامش
( 1 ) . جامع الاسرار ، ص 706
( 2 ) . همان ، ص 381
( 3 ) . همان ، ص 9