مشخصات در ادراك تخيلى هم همين طور است . تجريد در ادراك عقلى هم همين طور است يعنى مىخواهند بگويند : براى حصول استعداد نفس براى تعقل ماهيت كلى ( و يا به تعبير ديگر براى انتزاع كلى از افراد ) لازم است بيش از يك فرد را تخيل نمود .
از آنچه گفتيم اين هم معلوم شد كه وجود از نظر تجرد و عدم تجرد از ماده ، به سه عالم كلى تقسيم مىشود : 1 - عالم ماده و قوه 2 - عالم تجرد از ماده و نه از آثار ماده چون شكل و مقدار و وضع و . . . در اين عالم صورتهاى جسمانى و عوارض و هيئتهاى كمالى را دارد ليكن مادهاى كه قوه و انفعال را در بر دارد ، ندارد . اين عالم را عالم مثال و برزخ ميان عقل و ماده مىنامند . 3 - عالم تجرد از ماده و آثارش ، كه عالم عقول ناميده مىشود .
عالم مثال را هم به مثال اعظم و مثال اصغر تقسيم كردهاند ، اولى قائم بالذات و يكى از عوالم جهان هستى است و دومى قائم به نفس انسان و غيره است ، و نفس به هرطور كه بخواهد در ان تصرف مىكند و با دواعى و اغراض گوناگون ، حق و يا گزاف ، در آنها دخالت كرده ، از آنها صورتهاى خوب و با واقعيت و يا باطل و گزاف مىسازد .
عوالم سه گانه مزبور ترتيب طولى دارند از همه بالاتر و قوىتر و قديمتر و نزديكتر به خداوند تعالى ، عالم عقول مجرده است كه تام الفعليه بوده از خلط ماده و قوه منزه مىباشند . سپس عالم مثال كه هر چند آثار ماده را دارد ليكن خود ماده را ندارد . و سپس عالم ماده كه موطن شرور و نفوس است و هر علمى كه به او تعلق مىگيرد به اعتبار مثال و عقلى است كه در برابرش قرار دارد .
آغاز فلسفه (ط پنجم 1385ش) (فارسى) — صفحة 235
مساهمون: السيد محمد حسين الطهراني
ص٢٣٥